KİP 15 Mayıs TMMOB Ankara Mitingindeydi: Doğaya ve Yaşama Saldırılara Karşı İsyana!

 

Egemenlerin, sermayenin talanına karşı toplum yararı için çalışan tum muhalif kurumlarla birlikte TMMOB ve toplumcu meslek kuruluşlarını da baskı ve otoriter yöntemlerle, yasa değişiklikleriyle hakimiyeti altına alma, etkisiz kılma çabalarına karşı,  doğa ve yaşamın yağmalanmasına karşı Karadeniz isyandadır Platformu “Yaşam İçin İsyana!” pankartıyla, Ankara Ahali’den de katılımlarla 15 Mayıs günü TMMOB Ankara mitingindeydi.

Suyun, doganin, yasamin her alaninin ticarileştirilmesine karşı mücadele eden, Sinop’ta, İğneada’da ve Akkuyu’da yeni bir Çernobil olmasın diyen, HES’lere, termik santrallere karşı inadına yaşam diyenler olarak, doğaya, yaşama ve kulturlere yapılan saldırılara, doğa katillerine, yağma-rant proje ve yasalarına karşı KİP gönüllüleri isyana çağırdı.

Karadeniz İsyandadir Platformu

http://www.facebook.com/karadenizisyandadir
http://www.karadenizisyandadir.org/
karadenizisyandadir@gmail.com

TMMOB, “Haklarımız, Geleceğimiz, Halkımız, Ülkemiz İçin” mitingine katılan binlerce kişiye toplumun tüm kesimlerinin taleplerinin yer aldığı seçim bildirgesini oylattı. Binler, Sıhhiye Meydanı’ndan hükümet ve yetkililere mesaj gönderdi.

TMMOB Ankara mitingi 24

Etkin Haber Ajansı / 15 Mayıs 2011 Pazar, 16:52

ANKARA- Türk Mimarlar ve Mühendis Odaları Birliği (TMMOB), “Haklarımız, Geleceğimiz, Halkımız, Ülkemiz İçin” sloganıyla Sıhhiye Meydanı’nda miting düzenledi.

Sabah saatlerinden itibaren pek çok ilden gelen binlerce mimar, mühendis ve şehir plancısı, “Haklarımız, Geleceğimiz, Halkımız, Ülkemiz İçin” ana pankartı arkasında kortejler oluşturdu. Kortejlerin en önünde genç mimar ve mühendislerin kurduğu “Kızıl Davul” bandosu yer aldı. Yaklaşık 15 bin kişinin katıldığı mitingin ana kitlesini genç mimar ve mühendisler oluşturdu. Miting boyunca, “Yetkin mühendis olmayacağız”, “Güvenceli iş güvenli gelecek istiyoruz”, “Görevli değil mühendisiz” sloganları atıldı.

Binlerce kişi Gar önünden Sıhhiye Meydanı’na yürüdü. Mitinge, TTB, KESK, DİSK, ESP, EHP, Halkevleri, Genç-Sen, Sosyalist Yeniden Kuruluş Parti Girişimi, Ev Eksenli Çalışanlar Sendikası, Loç Vadisi Koruma Platformu, Ataması Yapılmayan Öğretmenler Platformu, Anadolu’yu Vermeyeceğiz İnisiyatifi, Karadeniz İsyandadır Platformu’nun da aralarında olduğu çok sayıda sendika, demokratik kitle örgütü de katıldı.

BÖLGE İLLERİNDEN YOĞUN KATILIM 

Mitinge Diyarbakır, Urfa, Van başta olmak üzere Kürt illerinden yoğun katılım oldu. Üzerlerinde Muğla ve Diyarbakır’da polis kurşunu ile yaşamlarını yitiren Şerzan Kurt ve Aydın Erdem’in fotoğraflarının basılı olduğu tişörtler giyen genç mimar ve mühendisler, Kürtçe pankart ve dövizler taşıdı.

Odalara bağlı gençlik örgütlerinin kortejlerinde, “Parasız, bilimsel ve anadilde eğitim”, “Savaşa hayır barış hemen şimdi” yazılı pankartlar taşındı.

Miting, sendikaların, siyasi parti ve meslek odası başkanlarının sahneye çıkarak emekçileri selamlamasıyla başladı. Binlerce kişi, emek ve demokrasi mücadelesinde yaşamını yitirenlerin anısına saygı duruşunda bulundu.

SOĞANCI: AKP, MUTLAK HAKİMİYETİNİ KURUYOR 

Mitingde konuşma yapan TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Soğancı, “Özgürlük ve demokrasi, Kürt sorununun demokratik ve barışçıl yoldan çözülmesi, öznesi insan olan özgürlükçü, eşitlikçi, demokratik anayasa, demokratik, parasız eğitim, güvencesiz çalışmaya, taşeronlaşmaya, sendikasızlaştırmaya hayır demek için” alanlara çıktıklarını söyledi.

12 Haziran genel seçimlerinin yaklaştığını hatırlatan Soğancı, bugüne kadar tüm iktidara gelen tüm düzen partilerinin yerli ve yabancı sermaye güçlerinin değirmenine su taşıdığını vurguladı. Ülkenin rant ekonomisine, sıcak paraya, dış borçlara ve borç faizlerine mahkum edildiğini ifade eden Soğancı, “AKP iktidarı emperyalizme bağımlı sömürü düzenini dinle imanla cilalayarak piyasanın mutlak hakimiyetini kuruyor” dedi.

‘BÜYÜK BİR GÖZALTI DÜZENİ’ 

AKP’nin iktidara geldiği 2002 yılına göre reel ücretlerde yüzde 12.5 oranında azalma olduğunu, işsizlik ve yoksulluğun arttığını kaydeden Soğancı, halkın sadakaya mahkum edildiğini, gelir dağılımındaki adaletsizliğin daha da büyüdüğünü söyledi.

Soğancı, “AKP referandumu kazanarak kendi 12 Eylül’ünü yürürlüğe koydu. Şimdi güçlendirilmiş, pekiştirilmiş 12 Eylül rejimi altında yaşıyoruz. Bu düzen demokrasiye değil giderek daha baskıcı, otoriter bir yöne doğru gelişiyor. Bu büyük bir gözaltı düzenidir” diye konuştu.

Soğancı, TMMOB’un seçimlere ilişkin bildirgesini miting alanında bulunan binlerce kişinin oyuna sundu. TMMOB Başkanı’nın “Ülkemizin tüm varlıklarını özel sermayeye peşkeş çekenlere oy verecek miyiz? Ülkemize dayatılan dışa bağımlı enerji politikaları üzerinden doğayı, insanımızı yok sayanlara, madenlerimizi, jeotermal kaynaklarımız, ormanlarımızı yerli yabancı sermayeye yağmalayanlara oy verecek miyiz? Eğitim, sağlık ve barınma hakkımızın en temel insan hakkı olduğunu kabul etmeyenlere, kentsel dönüşüm adı altında yağmalayanlara oy verecek miyiz? İşçi sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini kamusal bir hizmet olarak tanımayanlara oy verecek miyiz? Kadına yönelik şiddeti ve toplumsal hayatın her noktasında cinsiyet ayrımcılığını önlemeyenlere, ülkemizi ırkçı şoven yaklaşımlar temelinde kamplaştıranlara oy verecek miyiz?” şeklindeki sorularına binlerce ağızdan “Hayır” yanıtı geldi.

Alandan yükselen sesin yeni bir yaşam çağrısı olduğunu söyleyen TMMOB Başkanı Soğancı, hükümete ve yetkililere alandan yükselen sesi dikkate almaları yönünde çağrı yaptı.

Soğancı’nın konuşmasının ardından miting, Bandista ve Sevinç Eratalay’ın söylediği marş ve türkülerle sona erdi.

TMMOB hakları için sokakta  – 15 Mayıs 2011 –

“Haklarımız, Geleceğimiz, Halkımız, Ülkemiz İçin” sloganıyla yapılan çağrıya binlerce mimar, mühendis ve şehir plancısı yanıt verdi. TMMOB çağrısıyla Sıhhiye Meydanı’nda yapılan mitingde binler tek ses oldu

Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği (TMMOB) çağrısıyla düzenlenen “Haklarımız, Geleceğimiz, Halkımız, Ülkemiz İçin” mitingine binlerce kişi katıldı. Saat 10.00’da Ankara Garı önünde buluşan binlerce mimar, mühendis ve şehir plancısı hakları için tek ses oldu.

Bandista üzerinde Nedim Şener ve Ahmet Şık’ın resimleri bulunan tişörtlerle sahneye çıktı.

“Haklarımız, Geleceğimiz, Halkımız, Ülkemiz İçin Susmayacağız” ana partı arkasında Sıhhiye Meydanı’na başlayan yürüyüşe “Kızıl Davul” grubu eşlik etti. Yaklaşık 15 bin kişinin katıldığı mitingte “”Yetkin mühendis olmayacağız”, “Güvenceli iş güvenli gelecek istiyoruz”, “Görevli değil mühendisiz” şeklinde sloganlar atıldı.

Mitinge, TTB, KESK, DİSK, ESP, EHP, Halkevleri, Genç-Sen, Sosyalist Yeniden Kuruluş Parti Girişimi, Ev Eksenli Çalışanlar Sendikası, Loç Vadisi Koruma Platformu, Ataması Yapılmayan Öğretmenler Platformu, Anadolu’yu Vermeyeceğiz İnisiyatifi, Karadeniz İsyandadır Platformu’nun da aralarında olduğu çok sayıda sendika, demokratik kitle örgütü de destek verdiği göründü.

Gençliğin yoğun katılımı vardı
Özellikle odalara bağlı gençlik yapılarının katılımı dikkat çekti. Diyarbakır ve odaların bölgedeki diğer illerdeki şubelerinden gelen genç üyeler Şerzan Kurt ve Aydın Erdem’in fotoğraflarının basılı olduğu tişörtler giyerek Kürtçe pankart taşırken Genç İMO “Müşteri değil öğrenciyiz” yazan penyeler giydi; “İmamın mühendisi olmayacağız” pankartını taşıdı. Kafalarına taktıkları baretlerle ve eylemdeki canlılıklarıyla gençler “HES’lere mühendis, 3. köprüye mimar, rantlara plancı” olmayacağız mesajını verdi.

Sıhıye Meydanı’nda toplanmaya başlayan kitleyi Bandista müzikleriyle karşıladı.Alana tüm katılımcı grupların gelmesiyle beraber başlayan miting de ilk önce sendikalar, siyasi parti ve meslek odası başkanları sahneye çıkarak emekçileri selamladı. Ardından söz alan TMMOB Genel Başkanı Mehmet Şoğancı konuşmasına Nazım Hikmet’in “Ellerinize ve Yalana Dair” şiirini okuyarak konuşmasına başladı.

12 haziran seçilerine hatırlatan Soğancı iktidara gelen tüm düzen partilerinin yerli ve yabancı sermaye güçlerinin değirmenine su taşıdığını belirtti. “Şimdi başımızda AKP iktidarı var” diyen Soğancı AKP iktidarının önceki tüm iktidarlara rahmet okuttuğunu belirtti. AKP’nin zengin dostu yoksul düşmeni olduğuna dikkat çeken Soğancı emperyalizmin AKP eliyle uyguladığı düzenin “altta kalanın canı çıksın” düzeni olduğunu söyledi.

Özgürlük ve demokrasi mücadelesinin adresi sokaktır
Referandum süreciyle birlikte “ileri demokrasiye” geçildiğini hatırlatan Soğancı bunun “ucube demokrasi” olduğunu çok kısa sürede görüldüğünü söyledi. Soğancı, iktidarın verdiği güçle AKP-Cemaat koalisyonun küstahlaştığını, buna karşı verilecek özgürlük ve demokrasi mücadelesinin adresinin sokak olduğunu ifade etti.

TMMOB seçim bildirgesini mitingde onaylattı
TMMOB’un seçimlere ilişkin bildirgesini miting alanında bulunan binlerce kişinin oyuna sunan Soğancı’nın oylattığı metin şöyle;

“Ülkemizin tüm varlıklarını özel sermayeye peşkeş çekenlere, özelleştirmecilere oy verecek miyiz?Ulusal, bölgesel ve kentsel düzeyde planlı ve kamusal bir ekonomi politikası benimsemeyen, kamusal kaynaklara dayalı ve istihdam odaklı sanayileşme ve kalkınma politikalarını uygulamayanlara oy verecek miyiz?Dünya Bankası, IMF, AB ve benzeri kuruluşların dayattıkları, yerli işbirlikçilerin uyguladıkları “yapısal uyum ve istikrar programları”nı uygulayanlara oy verecek miyiz?Ülkemize dayatılan dışa bağımlı enerji politikaları üzerinden doğayı, insanımızı yok sayanlara, Madenlerimiz, jeotermal kaynaklarımız, kıyı ve ormanlarımızı yerli ve yabancı sermayeye yağmalatanlara oy verecek miyiz?

12 Eylül düzeninin ürünü olan YÖK‘ü kaldırmayanlara, eğitimde öğrenciyi müşteri olarak görenlere; parasız, eşit, bilimsel, demokratik, fırsat eşitliğine dayalı ve anadilde eğitimi sağlamayanlara oy verecek miyiz?

Eğitim, sağlık ve barınma hakkımızın en temel insan hakkı olduğunu kabul etmeyenlere, Kapitalizmin emeği baskı altına alan stratejilerinin uygulayıcılarına, tüm çalışanlara grevli, toplu sözleşmeli sendikalaşma hakkını tanımayanlara oy verecek miyiz?

İşçi sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini kamusal bir hizmet olarak tanımayanlara, Kentsel dönüşüm adı altında kentlerimizi yağmalayanlara oy verecek miyiz?

Tarım arazilerinin yok olmasına, kirlenmesine, GDO‘lu gıdaların ülkemize sokulmasına izin verenlere, çiftçimizi üretimden, tarlasından koparanlara, Ülke ormanlarını 2/B, özel ağaçlandırma vb. ad altında rant sağlamak amacıyla talana açanlara, Suyumuzu ticarileştirenlere oy verecek miyiz?

Kadına yönelik şiddeti ve toplumsal hayatın her noktasında cinsiyet ayrımcılığını önlemeyenlere, kadın sesine düşman olanlara oy verecek miyiz?

Ülkemizi ırkçı şoven yaklaşımlar temelinde kamplaştıranlara, Tüm dillerin, kültürlerin, inançların ve renklerin kendilerini özgürce ifadesini engelleyenlere oy verecek miyiz?

Derelerimiz özgür akmasın diyenlere, nükleer santralları başımıza bela edenlere oy verecek miyiz?

Gençlerimizin geleceklerini karartanlara oy verecek miyiz?

Başta düşünce ve örgütlenme özgürlüğünün önündeki engeller olmak üzere demokrasinin önündeki tüm engelleri kaldırmayanlara oy verecek miyiz?

Emperyalizmin savaş ve işgal politikalarına alet olanlara, emperyalizm işbirlikçilerine oy verecek miyiz?

Mühendislik, mimarlık, şehir plancılarını gözden çıkaranlara, TMMOB‘ye düşmanlık besleyenlere oy verecek miyiz?”

Binlerce kişinin bu maddelere “Hayır” demesinin ardından miting Sevinç Eratalay’ın konseriyle son buldu.

Sendika.Org/ Ankara

Mimar ve mühendisler bezirgan saltanatına karşı

Cem Gurbetoğlu / Şiar Can Şener / Abidin Çınar  

  • (Evrensel) Türk Mimar ve Mühendis Odaları Birliği (TMMOB) üyeleri Ankara’da buluşarak seslerini AKP Hükümeti’ne karşı yükseltti. Türkiye’nin hemen bütün illerinden gelen on binlerce mühendis, mimar, şehir plancısı ve öğrencinin sesi AKP’ye karşı birleşti. Seçimlerde de halk düşmanı politikaları yürütenlerin değil, “emek”, “barış” ve “özgürlük” diyenlerin destekleneceği belirtildi.

“Yok sayılan, çiğnenen, gasp edilen haklarımız için 15 Mayıs 2011’de alanlardayız” diyen kadın-erkek, genç-yaşlı, Türk, Kürt ve diğer halklardan TMMOB üyeleri Ankara’ya adeta akın etti. Türkiye’nin batısından doğusuna, kuzeyinden güneyine yüzlerce otobüsle Ankara gelen TMMOB üyeleri sabahın erken saatlerinden itibaren Tren Garı’nda toplandı.

TMMOB üyelerini Türk Tabipleri Birliği, KESK Ankara Şubeler Platformu, DİSK’e bağlı Birleşik Metal-İş, Türk-İş’e bağlı Tez Koop-İş ve Tek Gıda-İş, Emek Partisi Genel Başkanı Vekili Haydar Kaya, ÖDP Genel Başkanı Alper Taş, KESK MYK üyesi Kasım Birtek de yalnız bırakmadı.

TÜRKÇE VE KÜRTÇE DÖVİZLER

Rengarenk bayrakları, balonları, flamaları, dövizleri, şapkaları ve tişörtleriyle binlerce TMMOB üyesi sloganlarla Sıhhiye Meydanı’na yürüdü. Öğrenciler, “Demokratik, parasız, bilimsel, anadilde üniversite istiyoruz”, “Müşteri değil, öğrenciyiz”, “Parasız ulaşım, yurt ve beslenme hakkımızı istiyoruz” ve “Staj sömürüsüne son” dövizlerini taşırken, mimarlar ise üzerlerinde “HES’leriniz batsın dereler özgür aksın”, “Ilısu barajına hayır”, “Hasankeyf uygarlıktır” yazan Kürtçe ve Türkçe tişörtlerle alana yürüdüler.

TMMOB üyeleri nükleer santrallere, İstanbul Boğazı’na üçüncü köprü yapılmasına, kentsel dönüşüm adı altında kentlerin yağmalanmasına, internet üzerindeki yasaklara “hayır” derken, işsiz ve güvencesiz çalışma koşullarına da direneceklerini belirttiler.

SOĞANCI: İTİRAZIMIZ VAR    

Saat 10.00’da başlayan yürüyüş, mitingin başladığı saat 13.00’de hâlâ sürüyordu. Geçtiğimiz 1 Mayıs mitingindeki kitleselliğin alana da yansıdığı görülürken, Sıhhiye Köprüsü üzerini de TMMOB üyeleri doldurdu. Mitingin tek konuşmasını yapan TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Soğancı, “Nazım’ın da şiirinde söylediği gibi bu bezirgan saltanatının bitmesi için buradayız” dedi. Türkiye halklarının açlık ve yoksullukla terbiye edilmek istendiği, Kürt sorununun çözümsüz bırakıldığına dikkat çeken Soğancı, “itirazımız var yaşananlara, itiraz ediyoruz” dedi.
On binlerce TMMOB üyesinin kentlerin, ormanların, madenlerin yağmalanmasına “dur” demek için buluştuğunu kaydeden Soğancı, “Kürt sorununun barışçıl ve demokratik yoldan çözümü, öznesinde insan olan özgürlükçü, eşitlikçi, demokratik bir anayasa için Ankara’ toplandıklarını bildirdi.

‘AKP YOKSULUN DÜŞMANI’

AKP Hükümeti’nin uyguladığı ekonomik politikalarla emekçilere sigortasız, güvencesiz ve düşük ücretle çalışmayı dayattığını bildiren Soğancı, İşsizlik Sigortası Fonu’nun sermayeye peşkeş çekildiğini hatırlattı. AKP Hükümeti’nin gelir dağılımında adaletsiz olduğunu ve en üst hane geliri ile en alt hane geliri arasındaki farkın 8.5 kata çıktığını ifade eden Soğancı, “artık kesinlikle görülmüştür ki, AKP zengin dostu yoksul düşmanıdır” dedi.

‘İŞGAL VE YOK SAYMAYA DEVAM’

Emperyalistlerin ve işbirlikçilerinin son olarak Libya’ya müdahale ettiğini de hatırlatan Soğancı, AKP Hükümeti’nin de bu saldırıya NATO gemileriyle katıldığının altını çizdi. AKP’nin ülke içinde de Kürt sorununu görmezden gelerek çözümsüzlüğü dayattığını dile getiren Soğancı, siyasi ve askeri operasyonların hız kesmeden sürdüğüne dikkat çekti. Soğancı, TMMOB üyelerinin barış için mücadele etmeye devam edeceğini söyledi.

TMMOB’nin seçim bildirgesini de okuyan ve onaylama isteyen Soğancı, “yer altı ve yer üstü kaynaklarını yabancı sermayeye peşkeş çekenlere, eğitim, sağlık ve barınma hakkımızı kabul etmeyenlere, kentsel dönüşüm adı altında kentleri yağmalayanlara, suyu ticarileştirenlere oy verecek miyiz” diye sordu. TMMOB üyeleri hep bir ağızdan Soğancı’ya “hayır” cevabını verdi. Miting Grup Bandista ve Sevinç Eratalay’ın şarkılarıyla son buldu. (Ankara/EVRENSEL)


‘AKP’NİN DEMOKRASİ İLE İLİŞKİSİ YOK’

TMMOB, miting meydanında açıkladığı seçim bildirgesinde, demokratikleşme için 12 Eylül Anayasası’nın ortadan kaldırılmasını istedi. AKP hükümetinin demokrasiden daha da uzaklaştığı kaydedilen bildirgede, demokratik, eşitlikçi ve özgürlükçü bir anayasanın düzenlenmesi talebi yer aldı. Kürt kimliğinin tanınması ve anayasal güvence altına alınması gerektiği ifade edilen bildirgede, Kürt sorununun aynı zamanda bir emek ve demokrasi sorunu olarak algılanması gerektiği ifade edildi.

Türkiye’nin emperyalizme bağımlı bir ülke olduğunun vurgulandığı 60 sayfalık bildirgede, 9 yıldır iktidarda olan AKP’nin demokrasi ile ilişkisi olmadığı belirtildi.

Kürt sorununun tarihi bir sorun ve aynı zamanda bir emek ve demokrasi sorunu olduğu kaydedilen bildirgede, Kürt sorununun çözümsüz kalmasının Türkiye’nin demokrasi sorununu kangren hale soktuğuna dikkat çekildi. Bildirgede, “Kürt sorununun çözüm unsurları içinde yer alan insani, kültürel, siyasal vb. haklar, Türkiye’nin demokrasi eksikliğinin birer simgesi haline gelmiştir” denildi.

‘SANAYİ BİRİKİMİ TASFİYE EDİLDİ’

Özelleştirmelerle Türkiye’nin sanayi birikiminin tasfiye edildiği ifade edildiği bildirgede, işsizliğin bugün gerçekte yüzde 20’ler civarında olduğu, genç nüfus ve kadın iş gücü istihdamının giderek daha fazla gerilediği, işsizlik sigortası fonundaki 60 milyarlık tutarın yalnızca 3. 7 milyar TL’sinin işsizlere ödendiği tespiti de yapıldı.  

Bildirgede, siyasi partilerden taleplerinin, bağımsızlık ve toplumsal refah için kalkınma, sanayileşme, demokratikleşme perspektifinin benimsenmesi olduğu kaydedildi. Bilim ve teknolojiye gereken önemin verilmesi istenen bildirgede, ranta yönelik değil, üretime yönelik politikaların benimsenmesi gerektiğine dikkat çekildi.

Bildirgede, gerçek bir laiklik için hiçbir din ve inancın devletçe benimsenmemesi, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın lağvedilmesi, zorunlu din derslerinin kaldırılması gerektiği belirtildi. 1982 darbe anayasasının yürürlükten kaldırılması, tüm kimliklerin güvence altına alındığı, eşitlikçi, özgürlükçü, demokratik bir anayasa yapılması gerektiği belirtilen bildirgede, siyasi partiler yasasının değiştirilmesi de istendi. Bildirgede ayrıca seçim yasasının değiştirilmesi, seçimlere katılan partilerin aldıkları oy oranında parlamentoda temsilinin sağlanması, dolayısıyla baraj uygulamasının kaldırılması talebi de yer aldı.

‘KÜRT KİMLİĞİ ANAYASAL GÜVENCE ALTINA ALINMALI’

“Kürt kimliği tanınmalı, anayasal güvence altına alınmalıdır” denilen bildirgede, Kürt sorununun tartışılması ve çözümünü engelleyen, düşünceyi ifade etme ve örgütlenme özgürlüğü önünde engel oluşturan tüm yasalar ve psikolojik engellerin kaldırılması gerektiği kaydedildi. Tüm siyasi tutuklulara genel af çıkarmanın kalıcı barışın sağlanması için zorunlu olduğunun belirtildiği bildirgede, seçilmiş belediye başkanlarının, kitle örgütü temsilcilerinin, siyasetçilerin tutuklanmasına yönelik tüm baskıların durdurulması gerektiği vurgulandı.

Bildirgede, İş Yasası ile işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili yasa, tüzük ve yönetmeliklerin uluslararası sözleşme, standart ve normlar dikkate alınarak yenilenmesi istendi.


NOTLAR
*TMMOB’e bağlı bütün odaların il ve ilçe pankartlarıyla yer aldığı mitingde, makine, inşaat ve elektrik mühendislerinin yoğun katılımı dikkat çekti.
*Mühendislik öğrencileri başlarındaki baretler, sloganları ve şarkılarıyla mitingin en hareketli kortejlerini oluşturdular.
iİşten atılan ve direnişlerine devam eden Mas-Daf, Casper ve Mahla işçileri de mitinge katıldılar.
*Dicle Üniversitesi mühendislik öğrencileri, “Em dixwazin din nav wekhevi, demoqrasi u aşitiyede bijın” (Hep birlikte barış ve demokrasi istiyoruz) talebini yükseltti ve katledilen üniversite öğrencileri Aydın Erdem ve Şerzan Kurt’u da taşıdıkları dövizlerle unutmadılar.  
*Öğrencilerden oluşan Kızıl Davul müzik grubu kortejin önünde yürürken, 1 Mayıs Marşı’nı çalan bando grubu ve davul, klarinet ve zurna ekipleri de yürüyüş boyunca müzikleriyle TMMOB üyelerinin yanında oldular.
*Karadeniz İsyandadır Platformu, Loç Vadisi halkı ve çevre hakkı mücadelesi veren gruplar da mitinge katıldı. Mitinge aralarında Emek Partisi (EMEP), ÖDP, TKP, Halkevleri’nin de bulunduğu çok sayıda siyasi parti ve kitle örgütü de destek verdi.
*Katledilen elektrik mühendisi Hasan Balıkçı da meslektaşları tarafından unutulmadı. EMO üyeleri Balıkçı’nın fotoğraflarını taşıdı.

Reklamlar

STHP’den 2. İstanbul Uluslararası Su Forumu’na karşı basın açıklaması: “Sermaye elini suyumuzdan çek!”

  

İSTANBUL (DİHA) – Suyun Ticarileşmesine Hayır Platformu, su politikaların ve özelleştirmelerin masaya yatırıldığı İstanbul 2. Uluslararası Su Forumu’nu, forumun yapıldığı Haliç Kongre Merkezi önünde protesto etti.İSKİ ve 5. Dünya Su Forumu Genel Sekreterliği tarafından düzenlenen İstanbul 2. Uluslararası Su Forumu, Suyun Ticarileşmesine Hayır Platformu’nun protestosuyla başladı. Kurulan HES’ler ile birlikte birçok canlının suya ulaşmada güçlük çektiğini, tarımsal sulamada suyun ticari metaya dönüşmesini protesto etmek için Beyoğlu Adliyesi önünde bir araya gelen grup platform üyeleri, üzerinde 10 farklı dilde “Su hayattır satılamaz” yazılı pankart açarak forumun yapıldığı Haliç Kongre Merkezi’ne doğru yürüyüşe geçti. Düzenlenen protesto yürüyüşüne Emek Partisi, ÖDP ve bazı Halk Cephesi üyeleri de destek verdi. “Su haktır satılamaz”, “Vadime, suyuma, kültürüme dokunma” ve “Dereler özgürdür özgür kalacak” sloganları tarak Kongre Merkezi’ne doğru yürüyüşe geçen grup üyelerinin önü polisler tarafından kesilerek, merkeze yaklaşmalarına izin verilmedi. Kongre merkezi önüne gitmesine izin veremeyen polise tepki gösteren grup, engelleme üzerine forumun yapıldığı merkeze yüz metre uzaklıkta basın açıklamasında bulunmak zorunda kaldı. Grup üyeleri adına basın açıklamasını KESK’e bağlı Tarım Orkam-Sen İstanbul Şube Başkanı Şenal Elhüseyni yaptı.

Elhüseyni, Emperyalizmin halklara karşı çok yönlü saldırısının yaşamsal kaynaklarına, suya karşı, tekelleriyle uluslararası şirketleriyle sürdürdüğünü ifade etti. Elhüseyni, “Emperyalizm şimdi gözünü hakların yaşam kaynağı olan suya dikmiş durumda, bu konuda işbirlikçi AKP iktidarı gibi, dünyanın birçok ülkesinde işbirlikçi iktidar yoluyla, suyun ticarileşmesi çalışmasını hız kesmeden büyütüyor” dedi. Ezilen hakların bugün için ellerindeki tek gücün örgütlenmek olduğunun altını çizen Elhüseyni, “Sularımızı, yaşamımızı ve geleceğimizi kurtarmanın tek yolu örgütlü direnmektir. Direnecek, mücadele edecek ve suyumuzu, geleceğimizi onların ellerine teslim etmeyeceğiz. Bizim için yaşanmaz hale getirdiğiniz ülkemizi sizin için barınamaz hale getireceğimizi söylüyor ve uyarıyoruz. Talan politikalarına son verin” diye konuştu. Açıklamanın ardından grup sloganlar ve alkışlar ile tekrar Beyoğlu Adliyesi önüne gelerek burada eylemlerine son verdi.

(st/öç/avt) 

 
— 

İçerde ticarileştirme, dışarda protesto

Ortadoğudan Kuzey Afrikaya, Orta Asya’dan Doğu Avrupa bölgelerine kadar doğal su kaynaklarıyla ilgili yapılan 2. İstanbul Uluslararası Su Forumu, Haliç Kongre Merkezi’nde başladı. Salonda su kaynaklarının ticarileştirilmesini isteyen uluslararası sermayedarlar konuşurken, dışarıda ise dünyadaki su kaynaklarının talan edilmesine karşı çıkanlar eylem yaptı.

İçerde ticarileştirme, dışarda protesto 12
 
Etkin Haber Ajansı / 03 Mayıs 2011 Salı, 14:03

İSTANBUL-Dünyanın su sıkıntısı çeken bölgeleri ve Türkiye’deki su sorunlarının tartışılacağı 2. İstanbul Uluslararası Su Forumu Haliç Kongre Merkezi’nde başladı.

Forum, Dünya Su Konseyi Başkanı Loic Fauchon, BM Batı Asya Ekonomik Komisyonu Başkanı Habib El Habr, İslam Konferansı Genel Sekreteri Eklemettin İhsanoğlu ve Çevre ve Orman Bakanı Veysel Eroğlu konuşmalarıyla başladı.

Forumun başladığı saatlerde, Haliç Kongre Merkezi‘nin dışında ise Suyun Ticarileştirilmesine Hayır Platformu üyeleri protesto eylemi gerçekleştirdi.

‘TALAN POLİTİKALARINA SON VERİN’ 

10 farklı dilde, “Su hayattır, satılamaz” yazılı pankart açan platform üyeleri, Beyoğlu Adliyesi’nden Haliç Kongre Merkezi’nin önüne yürüyüş gerçekleştirdi.

Platform adına konuşan, Tarım Orkam-Sen İstanbul Şube Başkanı Şenal Elhüseyni, “Bizim için yaşanmaz hale getirdiğiniz ülkemizi sizin için barınamaz hale getireceğimizi söylüyor ve uyarıyoruz. Talan politikalarına son verin” dedi.

FAUSHON: DÜNYA SU KONSEYİ SUYU PAYLAŞTIRMAYA HAZIR 

İçerde ise Dünya Su Konseyi Başkanı Loic Fauchon, “Büyük bir su ailesi olarak Türklere teşekkürler”ini sundu. Fauchon, suyun adil paylaşımı üzerinde çalıştıkların söyledi. Fauchon, “Hiçkimse komşusunu sudan mahrum edemez. Dünya su konseyi bu konuda diyalogun geliştirilmesi ve suyun paylaştırılması için hazır” dedi.

Su Enerji Paketi’nin tanımlanması gerektiğini belirtten Fauchon, “Her bireyin suya erişiminin sağlanması için enerji gerekmektedir. Daha uygun finansman araçları gerekmektedir. Yenilikçi finansmanlardan bahsedilmelidir” diye konuştu. Ayrıca, ulusal ve uluslararası su kaynaklarını gözetmeden “Su hayattır” demenin bir anlamı olmayacağını savunan Fauchon, şöyle devam etti: “Bu hem sivil bir dava, aynı zamanda da siyasi bir eylem. Çünkü, suyun kaderi siyasilerin elinde. Şimdi topyekün bir hareket başlattık. Bu yola başkoymuş devletlerin üzerinde önemli görevler var.”

2. İstanbul Uluslararası Su Forumu 5 Mayıs tarihine kadar sürecek.

Suyu savunanlara polis barikatı

 

İkincisi düzenlenen İstanbul Su Forumu’nu protesto etmek isteyen “Suyun Ticarileştirilmesine Hayır Platformu” üyeleri polis tarafından engellendi.

Forumun gerçekleştirildiği Haliç Kongre Merkezi önünde açıklama yapmak isteyen yaşam savunucuları, polis barikatıyla engellenmeye çalışıldı. Burada açıklama yapan Platform üyeleri, ilk Su Forumu’ndan derelerin şirketlere satılması kararının çıktığını hatırlatarak, “Ülkemizin ve Ortadoğu halklarının suyuna dokunamayacaksınız. İzin vermeyeceğiz” dedi.

YAŞAM SAVUNUCULARINA POLİS BARİKATI

Suyun Ticarileştirilmesine Hayır Platformu üyesi çevre ve kitle örgütleri ile siyasi partiler saat.10.00’da Halıcıoğlu’nda bulunan Beyoğlu Adliyesi önünde toplandılar. 12 dilde “Su hayattır satılamaz” yazılı pankart açan yüzlerce kişi buradan Haliç Kongre Merkezi’ne doğru yürüyüşe geçti. “Sermaye elini suyumuzdan çek” ve “Dereler özgürdür özgür akacak” sloganları ile yürüyen kitle, Kongre Merkezi’ne yaklaştığında polis barikatı ile karşılaştı. Polis barikatını “Yaşama değil HES’çilere barikat” sloganlarıyla protesto eden Platform üyeleri burada bir açıklama yaptı.

İLK FORUMUN ARDINDAN DERELER SATILDI

Platform adına konuşan Şenay Elhüseyni, “Yaşamın en önemli kaynağı olan su, kapitalizmin metalaştırmaya çalıştığı en önemli hedefi teşkil ediyor. 2009’de yapılan Dünya Su Forumu’nun hemen ardından ortaya çıkan ve yapım aşamasına gelen HES’lerin sayısı bugün 2 bini bulmuş durumda. İşgalleriyle dünya halklarını katleden emperyalist kapitalist sistem gözünü şimdi de halkların en yaşamsal kaynağı olan suya dikmiş; bu konuda AKP iktidarı gibi, dünyanın birçok ülkesindeki işbirlikçi iktidarlar yoluyla, suyun ticarileştirilmesi çalışmasını hız kesmeden her geçen gün büyütüyor” dedi.

YENİ HEDEF ORTADOĞU VE BALKANLAR

Su Forumu’nun hedefinin Balkanlar, Gürcistan, Irak, Mısır ve Libya’ya kadar uzanan coğrafyalarda suların ticarileştirilmesi olduğunu vurgulayan Elhüseyni, “Ortadoğu halkalarına reva görülen açlık ve sefalete ek olarak, suyunun da tamamen elinden alınmak istendiği yeni bir süreç dayatılmak isteniyor. Ezilen halkların ise bugün elindeki tek güç, örgütlenmek ve örgütlü mücadele etmektir. Direnecek, mücadele edecek ve suyumuzu, geleceğimizi onların eline teslim etmeyeceğiz” diye konuştu. (İstanbul/EVRENSEL)

Suyun ticarileştirilmesi su kıtlığını daha da arttıracak / Privatization of water will lead to more water scarcity – Gaye Yılmaz

27 Mart 2011 Tarihli Sundays Zaman‘da ingilizce olarak yayınlanan, başta Maud Barlow olmak üzere dünyadaki Su Hareketleri arasında verimli ve önemli bir tartışmaya yol açan röportajın türkçesi aşağıdadır.

Suyun ticarileştirilmesi su kıtlığını daha da arttıracak. Gaye Yılmaz

27 Mart 2011, Pazar / Yonca Poyraz Doğan, İstanbul

2009 yılından bu yana Boğaziçi Üniversitesi’nde politik ekonomi ve küreselleşme konularında part-time (yarı zamanlı) öğretim elemanı olarak ders veren Dr. Gaye Yılmaz, kapitalist üretimin kendisine karşı mücadele edilmediği takdirde su kıtlığının insanlık açısından giderek büyüyen ve uzun sürecek bir sorun haline geleceğini belirtiyor.

SAV Yayınları tarafından 2009 yılında basılan “Suyun Metalaşması: Kıtlığın nedeni kıtlığa çare olabilir mi?” başlıklı kitabın yazarı olan Yılmaz, “Kapitalizmde üretim asla insanların ihtiyaçlarına değil, sistemin sürekli olarak daha fazla daha fazla üretme ihtiyacına bağlıdır. Bu bağlamda kapitalizmde üretim niteliklerin değil miktarların, niceliklerin üretilmesine odaklanmıştır” diyor.

Birleşmiş Milletler’in 2006 yılı İnsani Gelişim Raporundaki veriler gelişmekte olan ülkelerde yaklaşık 1.1 milyar insanın suya yeterli oranda erişimi olmadığının; 2.6 milyar insanın ise en temel sağlık hizmetlerinden yoksun olduğunun altını çiziyor. Suya erişimin olmaması ile yoksulluk arasında öyle organik bir ilişki var ki temiz suya erişimi olmayan her üç kişiden ikisi günde 2 $’ın altında; üç kişiden biri ise günde 1 $’ın altında bir gelirle yaşamak zorunda. En temel sağlık hizmetlerinden yoksun 660 milyondan fazla insan günde 2$’ın altında bir gelir elde ederken; aynı kategorideki 385 milyondan fazla insan da günde 1$’ın altında bir gelir elde ediyor. Rapor ayrıca “Manila’da gecekondu semtinde yaşıyorsanız, su için Londra halkından daha fazla para ödemek zorundasınız” diyor.

Yılmaz, bunun genellikle su kaynaklarının özelleştirilmesi yüzünden böyle olduğunu; özelleştirmenin su hizmetleri yönetiminin sermaye verimliliğini arttırmak için gündeme getirildiğini; fakat özelleştirme sonrasında temel hizmetlerin fiyatlarında görülen artışlar yüzünden yaşanan deneyimlerin dünyadaki yoksulların suya erişimini daha da azalttığını gösterdiğini belirtiyor. Sorularımıza cevap verirken suyun özelleştirme sürecinde halkın giderek artan farkındalığına dair tartışmaları da detaylandırıyor.

2011 Dünya Su Günü 20-22 Mart tarihlerinde kutlandı. Fakat siz, bunun kutlanacak bir şey olmadığını söylüyorsunuz, neden?

Birleşmiş Milletler (BM) dünyada suyun metalaşmasına en fazla öncülük eden uluslar arası kurumlardan biridir. Öyle ki 1992 Rio ve Dublin Konferanslarında suyu ilk kez piyasada alınıp satılabilecek bir meta olarak tanımlayan kurum BM’dir, 1997 yılında ilk kez bir WWC-Dünya Su Konseyi kurulması önerisini gündeme getiren de yine BM’dir. Bu nedenle Dünya Bankası (WB), Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Teşkilatı (OECD) ve Dünya Su Konseyi (WWC)’nin yanı sıra BM de suyun ticarileştirilmesi sürecinde son derece kritik bir rol oynamaktadır. Şurası çok açıktır ki Dünya Su Günü yalnızca halkları su kıtlığının tek çaresinin suyun metalaştırılması olduğuna inandırmak için tasarlanmış bir gündür. Bu tarz girişimler sayesinde BM, WB ve WWC suyun kıt bir kaynak olduğu ve bu nedenle özelleştirilmek zorunda olduğuna dair son derece yanıltıcı tezlerine geniş bir toplumsal onayın verilmesini sağlamaktadırlar.

Suyun özelleştirilmesi sizin de aralarında olduğunuz bazı aktivistleri kaygılandırıyor. Bu neden sizler için bu kadar önemli bir sorun?

Sadece özelleştirme değil, aynı zamanda kamu-özel işbirliği (PPPs) ve hatta kamu-kamu işbirliği (PUPs) son derece ciddi kaygı konusudur çünkü özelleştirme kaynaklar üzerindeki mülkiyet hakkının devredilmesidir. Ancak, kaynak mülkiyeti devlette kalarak su kaynaklarının yönetimi de şirketlere devredilebilir ki bu da su iletiminin yine piyasa kurallarına göre yapılacağı anlamına gelir. En büyük sorun piyasanın kendisidir. Çünkü su gibi doğanın belli bir bileşeni metalaştırıldığında binlerce şirket kar elde edebilmek için bu kaynaklara yatırım yapmaya başlayacaktır. Böyle bir durum, tıpkı Türkiye’de inşa edilmekte olan HES’lerde de tanık olduğumuz gibi temiz su kaynaklarının hızla ve en üst düzeyde tükenmesini beraberinde getirecektir. Projelendiren HES sayısı, pek çok yerli ve yabancı yatırımcının “alternatif enerji üretimi” adı altında su kaynaklarına üşüşmesiyle birlikte yalnızca son bir iki yıl içinde 2000’lerle ifade edilmeye başlanmıştır.

Dünya nüfusunun üçte biri ya tamamen sudan yoksun olan ya da su erişiminin çok sınırlı olduğu bölgelerde yaşadığı için iklim değişikliği ve nüfus artışının bu sayıyı dünya nüfusunun yarısına yükselteceği tahmin ediliyor. Maude Barlow [BM Genel Meclisi Başkanına su ile ilgili konularda kıdemli danışmanlık görevinde bulunan, aktivist ve ünlü yazar] su kıtlığının tek başına aşırı nüfustan kaynaklanmadığını “dünya nüfusunun sadece yüzde 12’sinin dünyada mevcut temiz su kaynaklarının yüzde 85’ini kullandığını, ve bu yüzde 12’nin üçüncü dünyada yaşamadığını” belirtiyor. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Her ne kadar çalıştığı kurum olan BM’in söylemi ile mutabık olmasam da Maude ile tamamen aynı fikirdeyim. Çeşitli istatistikler yayınlayan BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı UNCTAD raporlarında OECD Bloğuna dahil ülkelerde sanayinin toplam su kullanımındaki payının 1960’da sadece yüzde 12 iken 2000 yılında yüzde 60’a yükseldiğinin belirtilmesi de oldukça ironik bir durumdur. Bu istatistik, kalan yüzde 40’ın kamuya kaldığını düşündürtebilir, ama böyle olmamaktadır. Çünkü sanayi kendi üretim süreçlerinde kirlettiği suyu da çoğunlukla doğrudan doğaya vermekte, doğada geri kalan temiz suyu da kirletmektedir.

“Suyu bir inan hakkı olarak deklare etmek bir çözüm değil”

Su ve insan arasındaki ilişkinin yeniden tanımlanmasıyla ilgili devam eden bir tartışma var. Halihazırdaki tanımlama ve bu tanımlamada yanlış olan nedir?

İçinde yaşadığımız toplumsal sistemin tüketim davranışlarımızdan, alışkanlıklarımıza ve pratiklerimize kadar her şeyi şekillendirdiği doğru. Fakat, kapitalist toplumda üretim asla toplumların ihtiyaçlarına değil; yalnızca daha fazla daha fazla üretme ihtiyacına dayalı. Bu sistemde üretim niteliklerin değil niceliklerin, miktarların üretilmesine odaklanmış durumda. Aksi söz konusu olsaydı üretilen ama tüketilmeden raflarda duran bütün gıdalar imha edileceği yerde üçüncü dünyada açlıkla yüz yüze, yaşam savaşı veren insanlara dağıtılırdı. Ayrıca kapitalist sistemde toplumların hiçbir zaman ihtiyaç duymayacağı silah sanayi, savunma sanayi gibi üretimler de var. Öyleyse insanın suyla kurduğu ilişkiye bakmadan önce üretim biçiminin kendisini sorgulamak zorundayız.

Mart 2009’da 5. Dünya Su Forumunun kapanışı sırasında 20’den fazla ülke kapanış belgesinin suyu bir insan hakkı olarak değil bir insan ihtiyacı olarak tanımlaması yüzünden forumun resmi bakanlar deklarasyonuna karşı çıktı. Aynı süreçte suya erişimi ve temizlik hizmetlerini birer insan hakkı olarak tanımlayan bir karşı deklarasyona imza toplanmasında Latin Amerika ülkeleri çok önemli bir rol oynadı. Neden suyu bir insan hakkı yapmak gerekiyor? Bu kimin yararına ve kimin zararına?

Aslında ben “insan hakları” kavramının da oldukça sorunlu olduğunu düşünüyorum. Çünkü biz su bir insan hakkıdır ve ticarileştirilemez diyoruz, ancak WB de diyor ki “su bir insan hakkıdır ve bu yüzden özelleştirilmek zorundadır”. Bu zıt duruşları açıklamanın iki yolu var: Birincisi suyun metalaşmasının karşıtları ve yandaşları, her iki tarafın da ortak referansı olan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 17. Maddesine göre özel mülk edinmek de temel bir insan hakkıdır. İkincisi, WB, milyonlarca insanın temiz suya erişiminin bulunmadığını bunun nedeninin de bazı devletlerin su altyapısını yapacak mali gücünün bulunmaması olduğunu belirtiyor. Bu nedenle WB yalnızca özel sektörün temiz suya erişimi arttırabileceğini iddia ediyor. Ancak burada gözden kaçırılan nokta şu ki özel sektör suyu piyasa bedelleri karşılığında satacağı için sadece suyu satın almaya parasal olarak gücü yetenlerin suya erişimi sağlanmış olacaktır. Su kıtlığı devam ettiği sürece tek başına suyun bir insan hakkı olduğunun deklare edilmesi çözüm olamayacaktır, çünkü bu deklarasyon ancak halkın en temel ihtiyacının karşılanmasında bir çözüm olabilir ama kapitalist üretim biçiminden kaynaklanan su kıtlığının azalmasına herhangi bir etkisi olamaz.

“İklim değişikliği ve su kıtlığı birbiriyle çok ilintili” Bu konuda pek çok mücadele vermekte oldukları da göz önüne alındığında Latin Amerika ülkelerinin suyun bir insan hakkı olarak talep edilmesi konusundaki önderliği konusunda ne düşünüyorsunuz ?

Latin Amerika ülkeleri yıllardır ABD’nin arka bahçesi olarak kullanıldığı ülkelerdir. Bu nedenle söz konusu ülkeler aynı zamanda belediye sularının özelleştirilmesi gibi neo-liberal politikaların İngiltere’den sonra ilk test edildiği ülkelerdir. Dolayısıyla ilk toplumsal tepkiler de Latin Amerika halklarından gelmiş, bu ülkelerin halkları dünya ölçeğindeki protestoların lideri olmuşlardır.

Gelecekteki savaşların su kıtlığından kaynaklanacak olması iddiası hakkında ne düşünüyorsunuz ?

Bugün için hayatlarımızda su kıtlığını ciddi bir biçimde henüz yaşamadığımız için, yakın gelecekte neler olabileceği konusunda da öngörüde bulunamıyoruz. Ancak, tıpkı Meksika/Chiapas’da sanayi şirketlerinin çiftliklere yeni sulama teknolojileri döşeyerek karşılığında bu çiftliklerdeki suyun bir bölümünün kendilerine transfer edilmesini istemeleri örneğinde olduğu gibi farklı çıkar grupları arasında şimdilik belli uzlaşmalar olduğunu, bu nedenle gelecekteki savaşların su kıtlığı kaynaklı olmasının da o kadar uzak bir ihtimal olmadığını göz ardı etmememiz gerekiyor.

İklim değişikliğinin su kıtlığı üzerindeki etkileri nedir?

İklim değişikliği ve su kıtlığı konuları birbiriyle son derece yakından ilişkilidir fakat bu iki sorun açısından önerilen çözümler her iki sorunla ilgili olarak çok daha fazla riski tetiklemektedir. Örneğin, deniz suyunu tuzdan arındırma sistemleri bu teknolojilerin kullanımında muazzam ölçekte enerji tüketilmesi gerekiyor olması ya da arıtma sonrasında kimyasallarla zehirlenen atık suyun deniz ve okyanuslarda yol açtığı kirlilik gibi kanıtlanmış tehlikeler barındırmasına rağmen su kıtlığına bir çözümmüş gibi önerilmektedir. Benzer şekilde “yenilenebilir enerji” ve atmosferdeki karbon monoksit emisyonlarını kontrol altına alacağı ve azaltacağı iddia edilen Kyoto Protokolü de yanlış okunmaktadır. Protokolun yenilenebilir enerji tanımına baktığımızda tanımın su, rüzgar ve güneşi de kapsadığını görüyoruz. Bu saydıklarımın rekabete açık hale getirilmesi halinde gerçek enerji ihtiyacının ne kadar olduğuna bakılmaksızın yeryüzü güneş panelleriyle, rüzgar gülleriyle ve HES’lerle dolacaktır. Ve Kyoto Protokolü “iklim değişikliğine karşı savaş” adı altında, insanlık ve eko-sistem pahasına tüm doğanın ticarileştirilmesinin uluslar arası hukukunu temsil etmektedir. Karbon kredisi programları şirketlerin “yenilenebilir enerji” ve “temiz üretim” alanlarına yatırım yapmalarını teşvik edecek bir dürtü olarak kurgulanmıştır. Ancak bu yatırımlar tek başına parasal dürtülere bağlı değildir, yanı sıra kapitalizmin eşitsiz gelişim yasasına da bağımlıdır, başka bir deyişle tüm şirketler aynı mali güce sahip olmadıkları için pek çoğu bu yeni alanlara yatırım yapma gücünden yoksundur. Bu aynı zamanda, küresel iklim değişikliği ya da ısınmanın kapitalist toplumlarda durdurulabilecek süreçler olmadığı; ama bu gerçekliğe rağmen doğanın kar ve sermaye birikimi için sonuna kadar tüketildiği anlamına gelir.

“Mevcut barajlar halkın ihtiyaçlarını gidermek için gerek duyulandan çok daha fazla” Türkiye’de nehirler üzerine inşa edilmekte olan barajlar ve HES’lere karşı giderek büyüyen bir toplumsal muhalefet var. Diğer yandan Türkiye’de barajlar da dahil her şeyi destekleyecek kadar yakıcı bir su ihtiyacı içinde kıvrananlar da var. Her iki grubun ihtiyaçlarını karşılayacak, bu ikisini barıştıracak bir yol var mı?

Halkların gerçek ihtiyaçları ile kapitalist şirketlerin yapısal ihtiyaçlarını birbirinden ayırmak zorundayız. Eğer sadece birkaç baraj ve birkaç HES’ten bahsediyorsak bunların kötü olduğunu elbette söyleyemeyiz. Ama daha önce de açıkladığım gibi bu baraj ve HES’ler halkların ihtiyaçlarını karşılamak için inşa edilmiyor, bunlar şirketler arasındaki rekabetin gereğine hizmet ediyor. Bu nedenlerden ötürü bu barajlara da karşıyım, “biz bu barajları ve HES’leri sadece sizin için yapıyoruz” diyerek suya erişimi olmayan halkların yanıltılmasına da karşıyım. Bu gerçekten büyük bir yalan. Diğer yandan ben, turizm ya da endüstriyel tarım gibi diğer kapitalist üretim biçimlerini sanki bu üretimler su kaynaklarının aşırı tüketimini tehdit etmiyormuş gibi öneren ve yerel halkı bunlarla aldatanlara da karşıyım. Hangi amaç için olursa olsun su kaynaklarının piyasaya ve dolayısıyla rekabete açık hale getirilmesi bu kaynakların aşırı derecede tüketilmesine ve kirlenmesine yol açacaktır, çünkü alternatif olarak gösterilen bu üretimler asla birkaç yatırımla sınırlı kalmayacaktır. Her iki grubun ihtiyacını karşılamak ve bu talepleri barıştırmak için yapmamız gereken su kaynaklarımızı kapitalist ilişkilerden tamamen bağımsız hale getirmektir. Sadece şunun hatırlanması yeterli olacaktır: geçmişte yıllar yılı halkların ne barajlarla ne de HES’lerle bir sorunu yoktu. Eğer temiz suya erişimi olmayan halklar varsa elbette bu halkların su ihtiyacının karşılanması için rezervuarlar yapılması gerekir, bunda karşı çıkılacak bir şey yok. Ama biliyoruz ki mevcut barajlar halkın temel ihtiyaçlarını karşılamak için gerekenden çok daha fazladır.

Türkiye’nin özgürce akan nehirlerini yönetip yönetemeyeceği konusunda ne düşünüyorsunuz? Etkin bir şekilde su toplamak için nehirlerin kapasitelerinin kullanılması mümkün mü?

Teknik açıdan mümkün olabilir, ama benim cevabım bunun yapılmaması şeklindedir. Çünkü bu ne gerekli ne de önerilebilir bir şey değildir. Bu yalnızca, doğaya bir başka müdahale anlamına gelir ve Japonya’daki son depremin ardından tanık olduğumuz gibi doğa kendi intikamını alır. Sizin teknolojileriniz doğa ile başa çıkamaz!

Bu yıl Dünya Su Gününde, gelişmekte olan ülkelerde sadece birkaç kent yönetiminin kent sağlığı ve temizlik hizmetleri konusunda sürdürülebilir bir çözüm bulabildiği belirtildi ve kent belediyelerinin ne toplanan atık suları işleme tabi tutabileceği ne de kanalizasyon şebekelerini gecekondu bölgelerine kadar genişletebileceği tespitleri yapıldı. Katı atıklar dünyada kent alanlarının karşı karşıya kaldığı en büyük tehdit. İstanbul’un karşı karşıya bulunduğu temel problemler konusundaki düşüncelerinizi öğrenebilir miyiz?

Başka bir soruyla devam etmek zorundayız: Neden İstanbul, Kahire, Tokyo ve Delhi bu kadar kalabalık kentler haline geldi? Yalnızca şunu hatırlayalım: neden kırsalda yaşayan halklar büyük metropollere göç etmek zorunda kaldı? Bu sorular bizi başka bir soruna götürüyor: son 20 yıldan bu yana gelişmekte olan ülkelerde uygulanmakta olan yeni birikim rejimi. Söz konusu ülkelerde sanayi şirketlerinin fabrikalarını enerji ve ulaşım sorunları dolayısıyla büyük kentler etrafında kurduğu “kalkınmanın” erken aşamalarını hatırlayalım. Başka bir deyişle eğer kırsalda yaşayan halklar kendi topraklarında yaşayabilselerdi asla İstanbul’a göç etmezlerdi. Eğer son 50 yıldır fabrikalarını kentin etrafına kuran sanayi şirketlerinin yapısal ihtiyaçları olmasaydı biz bugün İstanbul’un devasa kent sorunlarını tartışıyor olmayacaktık. Büyük kentlerde standartlara uygun atık işleme sistemlerinin yeterli miktarda bulunmayışının sorumlusu kim? Yaşamak için toprağını bırakıp İstanbul’a göç etmek zorunda bırakılan halklar mı yoksa tamamen eşitsizliklerle dolu bir sistem olan kapitalizm mi? Bazı bölgelerde temiz su bulunmamasının suçlusu kim? Bu bölgelerde on yıllardır doğal kaynaklarla barış içinde yaşamış ama bugün bir damla suya hasret bırakılmış halklar mı yoksa halka götüreceği kamusal hizmetleri genişletmek yerine vergi gelirlerini teşvik adı altında şirketlere aktaran kapitalist devletler mi?

Kaynak: Su Politik Çalışma Grubu

Privatization of water will lead to more water scarcity 

Gaye Yılmaz
 
Water scarcity is going to be a growing and long-lasting problem for humanity if capitalist production systems are not challenged, according to Gaye Yılmaz, a professor of political economy and globalization at Boğaziçi University since 2009.
 
“Production in capitalist societies never depends on the needs of people but only on the need to produce more and more. It is totally based on producing quantity, not quality,” said Yılmaz, author of the 2009 book, “Suyun Metalaşması: Kıtlığın nedeni kıtlığa çare olabilir mi?” (Commodification of Water: Can the reason of scarcity become the solution for scarcity?) published by the Foundation for Social Sciences (SAV).The figures from the 2006 United Nations Human Development Report show that some 1.1 billion people in developing countries have inadequate access to water, while 2.6 billion people lack basic sanitation. The lack of water is closely related to poverty, as almost two in three people lacking access to clean water survive on less than $2 a day, with one in three living on less than $1 a day. More than 660 million people lacking basic sanitation live on less than $2 a day, while over 385 million of people in this category live on less than $1 a day.

Moreover, the report says that “If you live in a slum in Manila, you pay more for your water than people living in London.”

Yılmaz says that this often occurs because of privatization of water resources; privatization is promoted as a means to bring business efficiency into water service management, but experience shows that privatization leads to reduced access for the poor around the world, as prices for these essential services have risen.

Answering our questions, she elaborates on the debate regarding the issue since there is growing public awareness about the privatization of water.

World Water Day 2011 was celebrated in from March 20 – 22. But you say that it is not a day to celebrate. Why not?

The UN is one of the international organizations which is leading the commodification of water around the world, by which I mean that it was the UN which first defined water as commodity in its Rio and Dublin Conferences in 1992 and it was the UN which brought a proposal to establish the World Water Council [WWC] in 1997. Therefore, besides the World Bank, WWC and OECD, the UN also plays a very critical role in the process of commercializing water. It is obvious that World Water Day was designed only to make people believe that commodification would be the only solution for water scarcity. Thanks to these kinds of initiatives, the UN, World Bank and WWC receive broad public recognition for their highly misleading arguments claiming that water is a scarce resource and therefore must be commercialized.

Privatization of water concerns some activists and you are among them. Why is it a big concern for you?

Not only privatization but also public-private partnerships [PPPs] or even public-public partnership [PUPs] are big concerns because privatization means the transfer of ownership rights from the state to corporations. However, water management may also be transferred to corporations without transferring ownership rights, meaning that water delivery will be done according to the dictates of the market. The biggest concern is about the market itself. Because when a specific element of nature, like water, is commodified, then countless numbers of corporations will flood sector to invest and make profits. This will cause the highest degree of depletion in fresh water sources, just like what we saw with hydro power station [HPS] construction in Turkey. The number of projected HPSs increased to 2000s only in the last few years because many domestic and international investors piled on “alternative energy production.”

As some one third of the world’s population is living in either water-scarce, or water-short areas, it is predicted that climate change and population growth will take this number to one half of people in the world. Maude Barlow [renowned author, and activist who volunteered as senior advisor on water issues to Miguel d’Escoto Brockmann, 63rd President of the UN General Assembly] has commented that it is not necessarily overpopulation causing water shortages, saying that “12 percent of the world’s population uses 85 percent of its water, and these 12 percent do not live in the third world.” What do you think of this idea?

I totally agree with Maude although I do not agree with the rhetoric of the organization — the UN — where she works. Ironically it was the United Nations Conference on Trade and Development [UNCTAD] that published statistics saying that the share of industrial water use in the [Organization for Economic Cooperation and Development] OECD bloc increased to 60 per cent in the year 2000, while it was only 12 per cent in 1960. One may consider that the rest, 40 percent, would remain for public use… No, unfortunately this is not the case because industry mostly discharges polluted water in industrial processes directly to the environment.

***

‘Declaring that water is a human right is not a solution’

 

There is a debate going on regarding redefinition of the relationship between water and human beings. What’s the current definition and what is wrong with it?

It is true that the social system we live in shapes our consumption behaviors, customs and practices. But production in capitalist societies never depends on the needs of people but only on the need to produce more and more. It is totally based on the production of quantity, not quality. Otherwise all foods produced, but not consumed, would be distributed to people facing starvation in third world countries instead of being disposed of. There are also developments in capitalist societies, such as armament or defense industry, that people never need. So we must question the manner of production before we question human beings.

As the World Water Forum concluded in March of 2009 in İstanbul, more than 20 countries officially challenged the forum’s ministerial declaration, saying that the document defines water as a human need rather than a human right. In a counter-declaration, Latin American states played a key role in gathering signatures to recognize access to water and sanitation as human rights. Why is there a need to make water a human right? Who would benefit from it and who would not?

Actually I think that the concept of “human right” is also very problematic because we say that water is a human right and it cannot be commercialized; however, the World Bank [WB] says that water must be commercialized because it is a human right. There are two ways to explain these contradictory stands: First, Article 17 in the Universal Declaration of Human Rights, which is the common reference for both opponents and proponents of the commodification of water, defines private ownership also as a basic human right. Secondly, the World Bank claims that there are millions of people who do not have access to clean water and their states are unable to provide access to them. Therefore the World Bank argues that only the private sector can provide access to clean water. However, the missing point here is that only those who are able to pay the cost can access clean water, meaning that the private sector will sell it to people at market prices. Declaring that water is a human right is not a solution as long as water scarcity exists because this declaration can be a solution only for basic needs of people but it doesn’t have any impact on the water scarcity emanating from the capitalist production habits.

***

‘Climate change and water scarcity are very much related’

What would you say about the significance of the Latin American countries’ leadership role in demanding that right for water to be a human right as they have been experiencing many struggles in that regard?

Latin American countries have traditionally been used as the backyard of the US. Therefore, these are also the countries where neoliberal policies like the privatization of municipality waters were tested first, following Great Britain. Thus, the first reactions emerged in the Latin American countries and they took the leadership in protests worldwide.

What do you think about predictions regarding future wars waged over the scarcity of water?

Since we are not seriously experiencing water scarcity in our lives today, we cannot imagine what will happen in near future. However, as there are compromises between different interest groups, like in Chiapas (Mexico), where industrial corporations offer to provide new irrigation technologies for farmers in return for the transfer of a specific amount of surface water from farms, I think water wars are not a remote probability.

What is the effect of climate change on water security?

These two, climate change and water scarcity, are very much related to each other, but the recommended solutions for both also trigger more risk with respect to these two. For instance, desalination systems are being considered as a solution to water scarcity despite the existence of proven liabilities and dangers, such as the incredibly high energy needs of these systems or the level of pollution they generate in seas and oceans. Also the debate on both renewable energy and the Kyoto Protocol, which claims that the protocol was introduced to reduce and control carbon monoxide emissions into the atmosphere, can be misleading. When we look at the definition of renewable energy in the protocol, we see that it includes water, wind and solar energies as well. When these three are open to free competition, the earth will be covered by solar panels, wind tribunes and hydropower generation regardless of the real needs for energy. And Kyoto Protocol represents international law for commercialization of entire nature under the name of fight against global climate change at the cost of nature and humanity. Carbon credit schemes were designed as an incentive for corporations who are expected to invest willingly in renewable energy and clean productions. But this does not depend only on incentives, it also depends on the uneven development of capitalism, meaning that not all corporations are in equal financial positions and therefore many of them are not able to invest in new technologies. This also means that global climate change or warming is not something that you can stop in capitalist societies, but despite this fact nature is being depleted in the name of profit and the accumulation of capital.

***

‘Existing dams are more than sufficient to meet people’s needs’

In Turkey, there is a growing public movement against the construction of dams on rivers or hydro electric power plants. On the other hand, there are people in dire need of clean water and they will support anything, including the construction of dams, to have access to water. Is it possible to reconcile the needs of both groups?

We must distinguish between the real needs of people and structural needs of capitalist corporations. If we are talking about only a few dams and only few hydro power plants, we cannot say that they are bad. But as I explained before, these structures are not to meet the needs of people; they are built to serve the need for competition between corporations. Because of that I am against those dams too. I am also against those who deceive people who are in dire need for clean water by saying, “We construct these dams and hydropower plants only for you.” This is a big lie. I am also against those who deceive local people by offering other capitalist projects, such as tourism or industrial agriculture, as if they are alternatives to the depletion of clean water. As long as these are open to competition, they will also pollute and deplete water resources because they will never be limited to just a few investments. What we need to reconcile the needs of both groups is to make our waters free from capitalist relations. Remember, people didn’t have any problems with HPSs or dam constructions for many years in the past. If there are people who need clean water, reservoirs must be built to meet their needs; this is not something to say no. But we know that existing dams are more than sufficient to meet these kinds of basic needs.

How do you think Turkey can manage its free flowing rivers without damaging the environment? Is it possible to use the capacity of rivers to store water effectively?

It may technically be possible, but my answer is, “don’t do it,” because this is neither necessary nor a recommendable proposal; it is just another intervention in nature which repeatedly takes its revenge as we just have witnessed after the last earthquake in Japan. Your technologies cannot cope with nature!

***

‘Just remember why rural people had to migrate to big cities’

On this year’s World Water Day, it is noted that few urban authorities in developing countries have found a sustainable solution to urban sanitation, and utility companies cannot afford to extend sewers to the slums, nor can they treat the volume of sewage already collected. Solid waste disposal is a growing threat to health and the environment. As İstanbul is one of the biggest urban areas in the world, what would you say about the basic problems that İstanbulites face?

We must start with another question: Why have İstanbul, Kahire, Tokyo and Delhi become so crowded? This takes us to another problem: the new accumulation regime which has been implemented in the last 20 years in the developing world. Just remember why rural people had to migrate to big cities. Remember the early stages of so-called “development” in these countries, when the industrial sector built factories around the big cities because of transportation and energy problems. If rural people were able to survive on their lands, they would never have migrated to İstanbul. If there were no structural needs for industrial corporations, which set their factories around the city in the last 50 years, we wouldn’t be discussing the problems that İstanbul faces today. Who is guilty for the lack of proper solid waste disposal systems in big cities? Is it those who migrated from rural areas in order to survive or the capitalist system itself, which is full of inequalities? Who is guilty for the lack of water in some regions? Is it those people who used to live in peace with natural resources in their local areas for decades but are now desperate for access to clean water, or the capitalist states which transfer tax incomes to big corporations in the name of incentives instead of making public investments for rural people?

TOBB ve TEMA tarafından ortaklaşa hazırlanan Su Kanunu Tasarısı Taslağının Eleştirisi – Supolitik Çalışma Grubu

TOBB ve TEMA tarafından ortaklaşa hazırlanan Kasım 2010 tarihli Su Kanunu Tasarısı Taslağının Eleştirisi

Su Politik Çalışma Grubu, son birkaç yıldır şirketler tarafından yerelliklerde oluşmaya başlayan su hakkı mücadelelerini suyun metalaştırılması yönündeki politikalara muhalefet etmek yerine destek olmaya ikna etmeye çalışan bir dizi girişimin gerçek hedefini görünür hale getirmeyi amaçlayan çalışmalar yürütmektedir. Bugün TEMA ile başlayan ve yarın Doğa Derneği, WWF ya da Ekolojik Turizm Derneği gibi sermaye STK’ları ile devam edecek olan bu çalışmaların amacı bu yapılarla geçmişte yapılan işbirliklerinin bir eleştirisi ya da reddi değildir. Çünkü sermaye STK’ları da bugün örneğin tüm toplumsal muhalefeti ele geçirmek gibi geçmiştekinden çok farklı yönelimler içersindedir; asıl teşhir edilmek zorunda olunan da bu yeni eğilim ve yönelimlerdir. Başka bir deyişle ne TEMA ne de Doğa Derneği vd. eskiden olduğu gibi kendi kulvarında görece bağımsız olarak yürüyen STK’lar değildir. Söz konusu STK’lar bugün yalnızca yerel mücadeleleri çok sıkı bir şekilde gözlem ve kontrol altına almakla yetinmemektedir. Bu tespitin en çarpıcı kanıtlarının başında ise, suyun ticarileştirilmesinin en önemli ayağı olan “Su Kanunu” gibi bir taslağın TEMA’nın üstelik suyun metalaşmasından en fazla çıkar sağlayacak olan şirketlerin örgütü TOBB ile birlikte hazırlanmış olması gelmektedir.

Bu çalışmada, söz konusu tasarı taslağı madde önerileri üzerinden analiz edilmekte ve her bir önermenin pratikte suyun bir piyasa malı haline getirilmesine nasıl hizmet edeceği gösterilmektedir.

Taslak Madde 1- (1) de kanunun amacı anlatılmakta ve “kaynakların ‘havza yaklaşımı çerçevesinde’ ekonomik ihtiyaçlarla ulusal güvenlik gereksinimlerini karşılayabilecek doğrultularda geliştirilmesinin, doğal ve yapay süreçlerle kaybının önlenerek korunmasının amaçlandığı” belirtilmektedir. Türkiye’deki havza yaklaşımı esas olarak AB Su Çerçeve Direktifi’nden esinlenmekte olup, özetle “tüm su kullanımlarının, işlevlerin ve değerlerin ortak bir politika çerçevesine entegrasyonu : çevre, sağlık ve insan ihtiyacı, sektör ihtiyaçları, ulaşım, rekreasyon için su kullanımı” olarak ifade edilebilir. Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi, taslak metin kapitalist firmaların ihtiyaçları ile çevre, sağlık ve insan ihtiyaçlarının ortaklaştırılabileceği iddiasındadır. Buna karşın, kapitalist çıkarlar devrede olduğunda ne insan ihtiyaçlarının ne de ekosistemin sürdürülemeyeceğinin en görünür kanıtı, Munzur’da, Akdeniz’de, Doğu Anadolu’da, Ege’de, Karadeniz derelerinde sayıları her gün artan HES inşaatlarının yol açtığı yıkımlardır. Yasa tasarısında önerildiği gibi akarsuların üstünde “ulusal güvenlik gereksinimlerini karşılayabilecek doğrultuda, insan ihtiyaçlarından bağımsız olarak tek başına “güvenlik” gerekçesi ile baraj ve su rezervuarlarının inşa edilmesinin onaylanması anlamına gelmektedir. Özellikle Fırat ve Dicle havzaları ile Türkiye’nin kuzey doğusundaki uluslar arası nehirleri ilgilendiren bu önerme ile söz konusu coğrafyada su kaynaklarına toplumsal ihtiyaçlardan bağımsız müdahalelerin yapılabilmesi yasallaştırılmaktadır.Bu durumda mücadelelerin karşısına bu kez de “ulusal güvenlik” gerekçesi çıkartılmış olacaktır.

MADDE 2-(2) de de benzer şekilde “sınır oluşturan ve sınır aşan bütün sulara bu Kanun hükümleri uygulanır. Bu sularla ilişkili diplomatik işlemler Dışişleri Bakanlığınca yürütülür” ifadesi yer almaktadır. Uluslar arası suların muhafazakar bir yaklaşımla “sınır aşan sular” şeklinde tanımlanmış olması da başta Fırat ve Dicle nehirleri olmak üzere bütün uluslar arası sularda mutlak egemenlikçi bir anlayışın hakim olacağını göstermektedir. Bu madde ile Türkiye’de doğan sular üzerinde mülkiyet tesis edilmesinin esas olduğu ve bu sular üzerindeki “her türlü” tasarruf hakkının sadece Türkiye devleti ve sermayelerine ait olacağı anlaşılmaktadır. Suyun komşu ülke halklarına karşı bir tehdit gibi de kullanılabileceği ise bu sularla ilgili diplomatik işlemlerin Dış İşleri Bakanlığı’na verilmiş olmasından anlaşılmaktadır. Bu durumda uluslar arası akarsuların yönetilmesinde Dış İşleri Bakanlığı’nın risk ve tehdit algılamaları esas alınacaktır.

Madde 3-(1) b’de “Su varlık ve kaynaklarının her koşulda, her süreçte ve her anlamda korunması esastır.” denerek; “Su kaynaklarımız; doğanın ve çevrenin korunması ve tüm canlı yaşamının sürdürülmesi bakımından, her süreçte korunması, ekonomik doğrultuda geliştirilmesi”nden söz edilmektedir. Gerek kampanyalarda gerekse yasa hazırlık metinlerinde en çok dikkat edilmesi gereken, tıpkı bu maddede yapıldığı gibi birbiri ile uzlaşması mümkün olmayan hedeflerin bir arada telaffuz edilişidir. Gerçekten de bu maddede bir yandan su varlık ve kaynaklarının her koşulda korunması gereğinden, çevreden, canlı yaşamın korunmasından bahsedilirken bir yandan da su kaynaklarının ekonomik doğrultuda geliştirilmesinden söz edilmektedir. Bu ikisinin aynı anda olamayacağı kesindir. TEMA’nın bu taslağı TOBB ile birlikte hazırlamış olmasından, aslında bu iki boyuttan yalnızca birinin, ekonomik olanın uygulanacağı anlaşılmaktadır. Bir doğal varlığın ekonomik doğrultuda geliştirilmesi ise, söz konusu doğal varlığa mutlaka canlı emek ve sermaye ilavesini gerektirir. Tasarının bu maddesinde akarsuların ve diğer sucul sistemlerin kâr getiren birer işletmeye dönüştürülmesinden, tamamen piyasaya açılmasından bahsedilmektedir. Sucul sistemler kâr getirdikçe pek çok tekil kapitalistin hücumuna uğrayacak; orta ve uzun vadede ise buna bağlı olarak su kaynakları tamamen tükenecektir.

Aynı maddenin (c) bendinde ise Belirtilen nedenlerle, su kaynaklarımız “kullanım materyali, ticari meta ve tüketim malı” olarak değerlendirilemez. “Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan bir kamu malı” niteliği taşıdığı için bedeli söz konusu olabilir ancak fiyatlandırılamaz ve su kaynakları satılamaz ibaresi ile önceki paragrafta “su kaynaklarının ekonomik doğrultuda geliştirilmesi”nden söz edilen tasarının içsel tutarsızlığı net olarak ortaya çıkmaktadır. Yüzey ve yer altı sularının ekonomik olarak geliştirilmesi suyun ticari meta olarak değerlendirileceğini göstermektedir.

2. Madde c bendinin devamında belirtilen “kamu malı niteliği taşıdığı için bir bedeli söz konusu olabilir ancak fiyatlandırılamaz” şeklindeki ifadeden kamu malı kavramının da TOBB ve TEMA tarafından oldukça farklı algılandığı görülmektedir. Bu iki kuruma göre, kamu malı olanlar için bir bedel ödemek gerekmektedir. Ancak burada daha önemli olan “bedellendirme” onaylanırken “fiyatlandırmanın” reddediliyor olmasıdır. Uluslar arası literatürde bu önermenin adı maliyet fiyatına satıştır (cost recovery) ve kamu mallarını piyasalaştırmanın ilk adımı olarak uygulanan stratejilerin başında gelmektedir. Fiyatlandırmanın reddine gelince, burada muhtemelen devletin geçmişten beri uygulamakta olduğu, piyasa işleyişini bozduğu gerekçesiyle kaldırılması gündemde olan “gölge fiyatlama” yöntemi kast ediliyordur. Suyun metalaşmasının da olmazsa olmazlarından biri olan “gölge fiyatlama yönteminin reddedilmesi” TEMA ve TOBB’un sürece nasıl baktığını ortaya koymaktadır. Aynı bendin son cümlesinde “su kaynakları satılamaz” denmektedir. Bu tümce tek başına alındığında, su hakkı mücadelesi veren pek çok hareketi umutlandırabilir. Ancak suyun piyasa malı haline getirilmesinde kaynak mülkiyetinin kimin elinde olduğunun hiçbir önemi yoktur. Yani suların mülkiyeti devlette kalarak ta suyu metalaştırmak mümkündür. Hatta, doğal varlıkların piyasalaştırılmasında en fazla başvurulan “kamu-özel işbirliği” (public-private partnership); ya da “kamu-kamu işbirliği” (public-public partnership) yöntemleri tam da bunu, yani kaynak mülkiyeti devlette kalırken kaynak çıktısının bir piyasa malı haline getirilmesini amaçlamaktadır. Bir örnek vermek gerekirse Yuvacık Barajının mülkiyeti devlettedir, fakat baraj suyunun iletimi, dağıtımı ve işletilmesi yabancı şirketlere devredilmiştir. Hatta devlet, şirketlere yıllık su tüketimleri için geleceğe dönük rakamsal taahhütlerde bulunmuş; gerçekleşen yıllık su tüketim miktarları taahhüt edilenin altında kaldığında ise devletten aradaki farkı ödemesi talep edilmiştir. Dolayısıyla TEMA ve TOBB bu madde ile aslında halkın, suyun kaynak mülkiyet devri olmadan da piyasalaşabileceği bilgisinden yoksun olduğu hesabını yapmaktadır.

Aynı maddenin (ç) bendinde ise “Yer üstü ve yeraltı su kaynaklarıyla ilgili işlem ve eylemlerdeki kamu yararı değerlendirmesinde; toplumun ve ekosistemin su hakkındaki kamusal yararı üstündür” ifadesi yer almaktadır. Burada toplumun çıkarları çatışan iki sınıftan oluştuğu gerçeği görmezden gelinerek homojen, çıkarları bir ve ortak bir toplum tanımı yapıldığı görülmektedir. Öyle ki, şirketler de o toplumu oluşturan unsurlar (stakeholders) arasındadır. Dolayısıyla şirketlerin çıkarı gerektirdiğinde, yer altı ve yer üstü varlıkları ile ilgili işlem ve eylemlerin kamunun yararına olduğu varsayılacaktır. Bu anlamdaki bir “kamusal yararın” ekosistemin ve alt toplumsal sınıfların kamusal yararı ile uzlaşmasının imkânsızlığı ise apaçık ortadadır.

Yine aynı maddenin (e) bendinde, “Doğal varlık niteliği taşıyan su kaynaklarının ve suyun miktar ve kalitesinin korunması, bu kaynakların geliştirilmesi ve “uygun ve ekonomik kullanılması… temel bir Devlet görevi ve sorumluluğudur” denmektedir. “Doğal kaynakların geliştirilmesi” için yapılan, çoğu zaman doğaya çeşitli biçimlerde müdahale edilmesini gerektiren bu faaliyetler eko sistem üzerinde son derece yıkıcı etkiye sahiptir.

Maddenin (f) bendinde ise bütüncül havza yönetiminin nasıl yapılacağı anlatılmakta ve şöyle denmektedir: “Su toplama havzalarının korunması, su kaynaklarının beslenmesi ve kapasitelerinin geliştirilmesi, su hasadının gerçekleşmesi ve su kalitesinin iyileştirilmesi süreçleri, diğer doğal varlıkların yönetimini de kavrayan “bütüncül bir havza yönetimi” anlayışıyla değerlendirilir” Taslağın bu bölümünde havza yönetimine dair son derece önemli ipuçları açığa çıkmaktadır:

  • Havza yönetimi havzadaki toprak varlığı başta olmak üzere bütün yer altı ve yer üstü doğal varlıklarının da yönetimini ve piyasalaştırılmasını gerektirmektedir.
  • Başka bir deyişle havza sularının işletme hakkını alan şirketler aynı havzada yer altı su kaynakları üzerinde de söz ve hak sahibi olacaklardır.

Bütüncül havza yönetimi ile ilgili olarak maddede sayılanların tamamı ekonomik ve ticari süreçleri zorunlu hale getirmektedir.Şirketler havzadaki doğal varlıklara kaynak olarak bakmakta ve ticarileştirecekleri doğal varlıkların kaynak kapasitelerinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Her bir kaynaktan daha fazla su çıktısı elde edilmesi ya da havzalar arası su transferleri bu başlık altında yapılacak belli başlı işler arasındadır. Metinde bahsi geçen “su hasadı” ile yağmur sularının toplanması için kullanılacak yeni teknikler kast edilmektedir. Havzanın en temel beslenme kaynağı olan yağmur sularını hasat etmek, yani belli rezervlerde toplamak toprağa giden yağmur suyu miktarının da aynı oranda azalması anlamına geleceği için söz konusu havzalarda yapılmakta olan tarım faaliyeti bu durumdan doğrudan etkilenecektir. Bu “hasat” işleminin nasıl yapılacağına dair tespitlerimiz ise maddenin g bendinde doğrulanmaktadır: “Yüzey akışın biriktirilmesi temelinde ‘su hasadı’, suların depolanma düzeylerinin artırılması ve yüzey buharlaşmasının azaltılmasına yönelik toprak ve araziyle ilgili yöntem ve tekniklerin uygulanması kapsamında bir ‘su kaynağının geliştirilmesi’ anlayışı geçerli kılınır.

Maddenin (ı) bendinde “su ekonomisini sağlayacak ‘sulama, tarımsal üretim ve arazi yönetimi’ sistemlerini öngören, içme, kullanma ve sanayi suyu tüketiminde kullanıcılara sorumluluklar getiren ve tüm bu süreçlerde demokratik sivil katılımcılığı gerçekleştiren bir ‘havza esaslı su yönetimi anlayışı’ yaşama geçirilir” ifadesi yer almaktadır. Bütüncül havza yönetiminin bir kez daha detaylandırıldığı bu bölümde yalnızca havzadaki su varlığının değil, tüm bir havzanın metalaşmasının öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Gerek sulama, gerek sanayi, gerek evsel kullanım ve gerekse tarımsal üretimde “su ekonomisini sağlayacak bir” havza yönetimi amaçlanmakta; tüm kullanıcılara belli sorumluluklar yükleneceği belirtilmektedir. Bu sorumlulukların ne olacağı tam olarak belirtilmemiş olsa da, tarımsal sulamanın piyasa fiyatlarına endeksleneceği (AB Su Çerçeve Direktifi ve Dünya Bankası Raporlarındaki ‘kullanan öder’ ilkesinin gereği!) ve su kullanımında bu yolla bir tasarrufa gidileceği öngörüsü sezilmektedir. Bu süreçlerde “demokratik sivil katılımcılığı gerçekleştiren bir havza esaslı su yönetimi” cümlesi ise, sermaye STK’larının bir yılı aşkın bir zamandan beri yerelliklerde “mücadele” adı altında yapmakta oldukları çalışmaları hatırlatmaktadır. Suyuna ve toprağına sahip çıkmaya çalışan halklar sermaye STK’ları tarafından önce ÇED süreçlerine dahil edilmekte; ardından davalar açılmakta, böylece “demokratik sivil katılımcılık” sağlanmış olmaktadır. Açılan davalar kazanımla sonlansa bile şirketler tarafından temyize gidilmesi ya da yasaların güçlü cezai yaptırımlara bağlanmamış olması yüzünden genelde uygulamaları durdurucu bir etkisi olmamakta; ancak hukuk süreçleriyle aylarca oyalanan mücadeleler bir yandan kazanımlar dolayısıyla hukuk süreçlerine daha fazla bel bağlarken bir yandan da kararlılıkla mücadele etme güçlerini kaybetmektedirler.

Maddenin (i) bendinde ise “Bu Kanunun uygulanması sürecinde, AB normlarına uyum sağlanması ve tarafı olduğumuz uluslar arası sözleşmelerin getirdiği yükümlülüklerin gözetilmesi gereklidir.” Hatırlanacağı gibi Su Politik Çalışma Grubu, su mücadelelerinin içine sızan sermaye STK’larını teşhir çalışmalarının erken aşamalarında Türkiye Su Meclisi’nin (TSM) ilk yönergesinde AB Su Çerçeve Direktifi’ne olumlu göndermelerde bulunulduğu eleştirisini getirmiş ve bu yönergeden alıntılar yaparak eleştirisini doğrulamıştı. T. Su Meclisi ise getirilen bu eleştiriye “başlangıçta böyle bir yönergemiz vardı, ama Haziran 2010’da yaptığımız toplantıda AB Su Çerçeve Direktifi konusunda bir belirsizlik olduğunu gördüğümüz için bu yönergeyi hiç uygulamadık” şeklinde bir cevap geliştirmişti. Yine hatırlanacağı gibi TEMA Türkiye Su Meclisi’nin ilk yönetim kurulunda Doğa Derneği ile birlikte yer alan kurumlardan biridir. Dolayısıyla maddenin bu bölümünde TSM’nin “yapmıyoruz” dediği bir şeyin (AB Su Çerçeve Direktifine uyum şartı!) TSM’nin asli bileşenlerinden biri olan TEMA tarafından açık bir şekilde savunulduğu dikkat çekmekte; bu da TSM’nin cevap niteliğindeki açıklamalarının son derece kuşku götürür olduğunu göstermektedir. Diğer yandan TEMA ve TOBB tarafından hazırlanan su kanunu tasarı taslağına bir gereklilik olarak giren “AB normları” Avrupa’daki su hakkı hareketleri tarafından şiddetle eleştirilen ve tek tek üye devletlerde suyun piyasalaştırmasının en önemli adımı olarak tanımlanan bir direktifin içeriğini oluşturmaktadır. AB Su Çerçeve Direktifi’nin su kaynaklarını metalaşmaktan koruyacak bir içeriği olsaydı, öncelikle Almanya’da göllerin satışı, ardından İtalya’da su kaynaklarının özelleştirilmesiyle ilgili yasalar çıkarılmaz, bu ülkelerin ilgili Bakanları da suyu piyasalaştıran yasalarını AB Direktifi ile açıklamazlardı. Dolayısıyla TEMA ve TOBB’un bu taslakla yapmaya çalıştığı şey, bir yandan doğadan, ekosistemden, haklardan bahsederken bir yandan da suyun bir piyasa malına dönüşmesini sağlayacak önermelerde bulunarak kafaları karıştırmak ve gerçekte yaptıkları şeyin net bir biçimde görülmesini engellemektir.

Maddenin (l) bendinde “kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilen su kaynaklarının geliştirilmesi, içme-kullanma, sulama ve sanayi suyu kullanımı amaçlı yatırımlara ilişkin harcamalarla, işletme-bakım giderlerinin, bu yatırım ve tesislerden yararlananlarca geri ödenmesi esastır.” Aslında tasarının bu bölümünün, yukarıda açmaya çalıştığımız aynı maddenin (c) bendindeki şu cümle ile birlikte okunmasında yarar vardır: su kaynaklarımız “kullanım materyali, ticari meta ve tüketim malı” olarak değerlendirilemez… Bu tasarının (c) bendinde suyun bir ticari meta olarak değerlendirilemeyeceği belirtilirken; (l) maddesinde açıkça metalaşmanın erken bir aşamasının (cost recovery) alt başlıkları sayılmaktadır. Bugün harcama maliyetleriyle sınırlandırılan su kullanımlarının bir sonraki aşamada piyasa değerlemesine tabi tutulacağını öngörmek zor değildir. Diğer yandan bu maddede gözden kaçırılmaması gereken bir diğer husus da yatırımların kamu ve özel olarak örtük bir biçimde ikiye ayrılması ve maliyet fiyatına satış önermesinin sadece kamu tarafından gerçekleştirilen yatırımlar için yapılıyor olmasıdır. Başka bir deyişle taslak su kaynaklarını geliştirme amaçlı özel sektör yatırımlarında fiyatlandırmanın nasıl yapılacağına dair bir açıklama getirmemektedir. Bu zaten mümkün de değildir, zira özel sektör yalnızca kar amacıyla çalışır ve üretimini maliyet fiyatına satması beklenemez. Buradan çıkarılması gereken sonuç, yer altı ve yer üstü sularına hem özel hem kamusal yatırımların olacağı; kamusal yatırımların kullanıcılarının işletme ve bakım giderleri de dahil olmak üzere yatırım bedellerini ödemek zorunda olacaklarıdır. Ancak sorun bu kadar basit değildir kuşkusuz. Çünkü bu aynı zamanda tarımsal sulamadan, evsel kullanıma kadar bütün su kullanıcılarının hem piyasa bedellerini (özel sektörün devrede olması halinde) hem maliyet bedellerini (kamusal yatırımlar olması halinde) ödemek zorunda olacakları anlamına gelmektedir. Aslında bu ikisinin aynı anda söz konusu olması da mümkün değildir, çünkü devlet tarafından yapılan yatırımlar daha düşük bedelle halka satılırken aynı anda özel sektörün daha yüksek olan piyasa fiyatları üzerinden satış yapması beklenemez. Dolayısıyla rekabeti gerekçe göstererek şirketler devletten de aynı koşullarda hizmet üretimi ve sunumu yapmasını talep edeceklerdir. Sonuç olarak bu madde geniş halk kesimleri için suyun bir piyasa malı haline getirilmesinin yasal kılıfını oluşturacaktır.

Tasarının bir sonraki bölümünde (Madde 4) tanımlara geçilmekte ve kanun tasarısında kullanılan bütün kavramlar tek tek açıklanmaktadır. Bu bağlamda madde 4-(1) (f) bendinde bütüncül havza yönetiminin nasıl yapılacağı bir kez daha açıklandıktan sonra şu ifadeye yer verilmektedir: “Devlet ve özel kesim tarafından gerçekleştirilecek bütün çalışmaları, demokratik sivil katılımcılığın katkılarıyla planlamak, programlamak, projelendirmek, yönlendirmek, yönetmek, uygulamaları izlemek, denetlemek, gerektiğinde yaptırım uygulamak”. Yer altı ve yer üstü sularının mülkiyetinin kesinlikle devlette kalacağının belirtildiği daha önceki bölümlerde mülkiyetin devlette kalmasının tek başına suyun metalaşmasını önleyemeyeceğini belirtmiş ve “kamu-özel işbirliği” projelerinin bu amaçla kurgulandığı açıktır. TEMA ve TOBB’nin hazırladıkları kanun taslağı ile-satır aralarına serpiştirilmiş muhalif kavramlara rağmen- asla suyun metalaşmasını önlemeyi/metalaşma sürecine karşı koymayı amaçlamadığını bir kez daha ortaya koymaktadır. Yukarıdaki madde “sivil topluma” biçilen rol bakımından da son derece önemlidir. Sivil toplum üzerinden toplumsal muhalefetin metalaşma sürecine içerilmesi Birleşmiş Milletler tarafından çeşitli Asya ve Afrika ülkelerinde “kalkınma” başlığı altında daha önce denenmiş bir yöntemdir.

Su Hukuku başlığıyla ele alınan Madde 6- (1) de Su kaynakları “doğal kamusal varlık” özelliğindedir. Bu nitelikten ötürü; bütün sular bulunduğu yerden bağımsızdır ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır” denirken; aynı maddenin 2. bendinde de “Kaynak suyu bulunduğu arazinin bütünleyici unsuru değildir. Taşınmaz malikliği veya zilyetliği, kaynak suyu üzerinde bir hak oluşturmaz. Ancak, arazi sahibi veya zilyedinin, bu taşınmaz için kaynaktan, özel su tanımı kapsamında, öncelikle yararlanma hakkı vardır.Arazi sahibi bu kaynak suyundan, doğduğu tarlasının cazibe ile sulandığı kadarı üzerinde hak sahibidir.” Bu madde her ne kadar ilk okunduğunda su kaynakları üzerinde mülkiyet tesis edilmesinin önlendiğini düşündürüyor olsa da, gerçekte, su kaynaklarının, üzerinde bulunduğu toprağın mülkiyetinden bağımsız olarak şirketlere verilebileceği belirtilmektedir. Meksika’nın Chiapas bölgesinde çiftliklerde mevcut yer üstü ve yer altı sularının belli bir bölümünü sanayi şirketlerine devredilmesi karşılığında bu çiftliklere şirketler tarafından damlama sulama sistemleri döşenmiş ve şirketlere devredilen su miktarları piyasada fiyatlanmak suretiyle suyun metalaşması sağlanmıştır. Bu maddenin amacı da suların parçalı ya da bütünsel olarak toprak mülkiyetinden bağımsızlaştırılarak satılabilmesidir. Kanun taslağının bu işleme karar verme yetkisini devlete vermesi suyun metalaşmasını önleyecek bir yetki devri gibi değil; tersine kamu-özel işbirliği projeleri, “kamulaştırma” tarzı devlet yaptırımlarının devreye girmesiyle suyun bir piyasa malı haline getirilmesinin yasal zemini gibi okunmalıdır. Bu tespitimizin doğruluğu ise taslağın aynı madde altındaki (2.) bendinden anlaşılmaktadır: Arazisinde faydalı ihtiyaçları için yeterli miktarda su bulamayan veya bu suyu aşırı güçlüklere ve gidere katlanmaksızın başka yollardan sağlayamayan kişiler, komşu arazideki faydalı ihtiyaçtan fazla olan sulardan yararlanır. Komşu arazideki sudan faydalanma koşulları yönetmelikle düzenlenir.

Bu anlamda MADDE 7-(1) de “Devlet sularla ilgili irtifak hakları oluşturabilir. İrtifak hakkının devrinde arazi sahibine öncelik tanınır.” denmektedir. Farklı mülkiyetler altındaki toprakların altında ve üstünde mevcut suların şirketlere satılabilmesi için önce kullanım ve sahiplenme haklarının tesisi, bunun yapılabilmesi için de “kamulaştırma” işlemleri gerekecektir ve bu görev de elbette devletindir. Bu madde ile ticarileştirme irtifak hakları üstünden sağlanacabilecektir.

Maddenin 3. bendinde ise “Kendisine yeraltı suyu tahsis edilen gerçek veya tüzel kişi, bu suyun ancak kendi faydalı ihtiyacına (!!!) yetecek miktarını kullanma hakkına sahiptir.” denmektedir. Örneğin bir çiftliğin topraklarında akan bir nehrin sularının belli bir bölümü Coca-Cola ya da Cargill şirketine satılacak ama bu şirketler kendilerine tahsis edilen suyun ancak kendi “faydalı ihtiyaçlarına” yetecek miktarını kullanabilecektir. Peki, şirketler için faydalı ihtiyaçlar nasıl, neye göre belirlenecektir? Her iki şirket de gıda malı ürettiklerini ileri sürerek üretimlerinin “faydalı ihtiyaçlar” kategorisine alınmasını sağlayacak, tahsis edilen su miktarları açısından ise -ölçekleri ve kullandıkları ileri teknolojilerden ötürü- bu şirketler diğer su kullanıcıları aleyhine daha ayrıcalıklı konumda olacaklardır.

Madde 8- (1) de su kaynakları yönetimi yetkisinin devlette olacağı, Devletin de bu yetkiyi “Anayasamızın konuya ilişkin hükümleri doğrultusunda ‘ulusal güvenlik, toplumsal ve ekonomik zorunlulukları’ gözeterek, ‘kaynak belirleme – kaynak geliştirme – kaynak koruma – tahsis ve kullanım ve izleme denetim’ fonksiyonları kapsamında ve bütünleşik havza yönetimi yaklaşımıyla yerine getireceği”. bir kez daha belirtilmektedir. Aynı maddenin devamında Madde 8- (2) (b) de ise devletin su yönetimindeki görevleri başlığı altında “kaynakların geliştirilmesi amacıyla; yüzey akışın biriktirilmesi, akarsuların depolanması, yüzey buharlaşmasının azaltılması ve yeraltı sularının beslenmesi için projeler tasarlamak ve gerekli yatırımları yapmak ve yaptırmak” olarak belirlenmekte; Madde 8- (2) (e) de ise “İçme, kullanma, doğal yaşamı sürdürme, tarımsal sulama, sanayi suyu sağlama ve hidrolojik enerji üretimi önceliklerine göre tahsis, kullandırma, izleme ve denetim uygulamalarını yapmak,” denmektedir. Tek başına bu 2 madde alt başlığı bile, baraj, HES ve rezervuar inşaatlarının önümüzdeki dönemde yasal meşruiyet de sağlanmış olacağı için büyük bir hız kazanacağını; açılan karşı davaların kazanımla sonuçlanma olasılığının ise hızla azalacağını ortaya koymaktadır. Başka bir deyişle, bugüne kadar bazı davaların halklar lehine sonuçlanması kısmen de olsa böylesine kapsamlı bir su kanunun bulunmamasından kaynaklanmıştır.

Kanun tasarısında tarımsal sulama da ihmal edilmemekte ve 8. Maddenin (2) (g) bendinde tarımsal sulamanın piyasa fiyatlarına endekslenmesi amacıyla “Tarımsal sulama amaçlı yatırımlarla su ekonomisini sağlayan sulama sistemlerini projelendirmek, gerektiğinde sulama alanlarında arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetlerini yapmak ve yaptırmak ve bu amaçla tarım üreticilerinin eğitimini gerçekleştirmek” ten söz edilmektedir. Bugüne kadar suyu ve doğal kaynaklarıyla barış içersinde yaşamış küçük çiftçiler, tarlalarına gelişmiş sulama teknolojilerinin getirilmesinin sevinciyle muhtemelen bu sürecin sularının piyasalaşmasının ön adımları olduğunu fark etmeyeceklerdir. Tıpkı kısır tohumların (suicide seeds) Türkiye’ye ilk geldiği yıllarda çiftçiler tarafından büyük rağbet görmesi, takip eden yıllarda ise gerek orijinal tohumları saklamamalarından gerekse kısır tohumların fiyatlarındaki astronomik artışlar yüzünden büyük zararlara uğraması gibi.

Madde 9-(1) Su ve Sulama Yönetiminde Katılımcılık konusunu detaylandırmakta ve şöyle demektedir: “Bu katılımcılık, ilgili sivil toplum kuruluşları katkılarının yanında, özel olarak da iller ölçeğinde oluşturulacak ve kamu kesimi ile sivil toplum katılımcılığının ilkece eşit sayıda üye ile temsil edileceği, Su Kaynakları Koruma Kurulları aracılığıyla yerine getirilir. Bu kurullarda görev alacak sivil toplum kuruluşlarından en az birisinin, toprak, su ve orman konularında görev yapan ve ülke çapında örgütlenmiş kuruluşların temsilcilerinden seçilmesi ile TMMOB ve TOBB’den de birer temsilcinin bulunması esastır. Kurulların yapısı ve işleyiş biçimi yönetmelikle düzenlenir. Bu maddede gönderme yapılan sivil toplum kuruluşlarının ne derece “sivil” olacağı tanımdan ötürü şüphe götürür bir konumdadır. Başka bir deyişle 1 TMMOB temsilcisinin karşısına biri TOBB diğeri sermaye STK’larından örneğin TEMA, Doğa Derneği ya da WWF’den olmak üzere 2 tane sermaye temsilcisinin çıkarılacağı anlaşılmaktadır.

Su Kaynakları Koruma Kurulları’nın nasıl işleyeceğini anlatan 10- (1) (d) bendinde “Sulama yatırımları konusunda yerel halkın eğilimlerini ilgililere yansıtmak, sulama yatırımları konusunda özerk ve örgütlü halk girişimciliğini özendirmek” den söz edilmektedir. Görünüşe bakılırsa sermaye STK’ları su kanununun çıkmasını beklemeden “özerk ve örgütlü halk girişimciliğini” bugünden hazırlamaktadırlar.

Kurulların bir başka görevi de su kullanımıyla gerçekleşecek yeşil enerji yatırımları için çevresel değerlendirmeler yaparak, toplum adına kamu kesimine görüş bildirmek olarak belirlenmiştir: Su kullanımıyla gerçekleştirilecek verimli ve ekosisteme uyumlu enerji amaçlı yatırımlar için, çevresel değerlendirmeler yapmak, toplum adına kamu kesimine görüş bildirmek, [Madde 10- (1) (e)].Bu madde, gerek TEMA’nın da asli bileşenlerinden biri olduğu Türkiye Su Meclisi’nin gerekse TEMA, Doğa Derneği ve WWF gibi sermaye STK’larının HES karşıtı yerel mücadelelere neden bu kadar yakın bir ilgi gösterdiklerini de açıklamaktadır. Karşıtlık adı altında yerel halkla sıcak ilişkiler geliştirildikten sonra halkı “her şeye karşı çıkmamaları, kabul edilebilir HES projelerine destek olmaları gerektiğine” ikna etmeye çalışacaklarını bugünden öngörmek yanlış olmayacaktır. Toplum adına devlete görüş aktarma rolü biçilen bu STK’ların tesadüfen belirlenmeyeceği; bu görevin sadece bugün de devletle organik ilişki içinde olan, Devlet projelerinde kar amaçlı işletmeler sıfatıyla görev almış TEMA, WWF ve Doğa Derneği gibi sermaye STK’larına verileceği açıktır.

Su kaynaklarının geliştirilmesi konusunun ele alındığı Madde 14- (1) de “yüzey akışın biriktirilmesini ve tüm akarsuların depolanabilmesiniön gören ‘su hasadı’ amacıyla;

  1. koşulların elverdiği her ortamda depolama tesis ve yatırımlarınıngerçekleştirilmesi,
  2. elverişli alanlarda bu amaçla teraslamaların yapılması, yeraltı sularının doğal ve yapay yollarla beslenmesi ve bu amaçla suni besleme, yeraltı barajlarının inşası,
  3. bu kaynakların verimini artıracak tekniklerin uygulanması, yeraltı suyu barajlarının oluşturulmasıve kontrol altına alınması, yüzey buharlaşmasını azaltacak yöntem ve tekniklerin uygulanması,
  4. zorunluluk olması durumunda havzalar arası su transferlerinin yapılması ve benzeri uygulamalar Devletçe yerine getirilir.

” denmektedir.

Yukarıda başlıklar halinde aktarılan maddeden, bugün sayılarla ifade ettiğimiz ve karşı çıktığımız HES’ler ve barajların bu tasarının yasalaşmasından itibaren istisnasız tüm yüzey ve yer altı sularını kapsayacağı anlaşılmaktadır. Yer altı barajlarının bile gündemde olduğu bu devasa proje havzalar arası su transferlerine de yeşil ışık yakarak sadece TEMA’nın değil; yanı sıra TEMA benzeri bütün STK’ların ve en önemlisi Türkiye’deki su hakkı muhalefetini kendi şemsiyesi altında toplamaya çalışan şirketlerin T.Su Meclisi’nin gerçek yüzünü de ortaya koymaktadır.

Taslağın Madde 18- (7) bendinde yer altı su kaynaklarının korunması yetkisi Bakanlığa (Su Bakanlığı???) verilmekte ve şöyle denmektedir: “Yer altı suyu kullanma belgesi sahipleri su verimini artırmak ve benzeri gerekçelerle yeraltı su yapılarına müdahale edemez ve su yapısını değiştiremez. Bu amaca dönük faaliyetler ancak Bakanlık izniyle yapılabilir.” Bakanlık yetkilendirmesiyle adeta topun taca atıldığı bu düzenlemenin, şirketlerin yer altı sularını talan etmesini engelleme değil kolaylaştırma amacıyla yapıldığı açıkça görülmektedir. Yapılan sadece işlemin çok kolayca alınabilecek bir izne bağlanarak toplumun ikna edilmesi amacını taşımaktadır. Bakanlığın suyun metalaşmasını sağlayan birincil otorite olduğu artık herkesin malumudur.

Aynı maddenin bir sonraki bendinde ise “(8) “Kuyu açan kişi, bulunan suyun ancak faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir. Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal hali ile içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yer altı suları, ilgili kanun hükümlerine göre Maliye Bakanlığı tarafından kiraya verilir!!!” İfadesine yer verildiği dikkat çekmektedir. Bütün kuyuların ve su kullanımlarının kayıt altına alınması suyun alınıp satılabilen bir piyasa malı haline getirilmesinde oldukça kritik bir aşamayı temsil etmektedir. Çünkü bu, hem su arzını hem de su talebini doğrudan ilgilendiren bir durumdur. Maliye Bakanlığı’nın sulama, kullanma ve doğal hali ile içme suyu olarak kiraya verebilmesi ve kira bedellerinin piyasa rayicinde belirlenmesi kullanılan ve geri kalan su miktarlarının bilinmesini, takip edilmesini gerektirir. Dahası, yer altı sularının bütünüyle ticari amaçlarla kiralamaya açılmasıdır. Su ticaretinin ne denli kar getiren bir sektör olduğu anlaşıldığında binlerce su şirketi sektöre giriş yapacak ve bu da yer altı su rezervlerinin hızla yok oluşuna neden olacaktır. Özellikle yer üstü ve yer altı su akışlarının birbirini var ettiği ve beslediği; biri olmadan diğerinin var olamayacağı hatırlandığında bu sürecin ne denli yıkıcı olacağını bugünden öngörmek zor değildir.

Maddenin takip eden (10.) bendinde “Yeraltı sularının gerçek ve tüzel kişilere tahsisi sonrası kullanımında, ön görülen amaca uygunluğun denetimi ve çekilen suyun miktarının kontrolü için, Bakanlıkça belirlenmiş su sayaçlarının takılması zorunludur.” İfadesi yer almaktadır. Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler’in “Kullanan öder” ilkesi yer altı su kaynaklarına da uygulanmakta; illerde evlere takılanların ardından bu kanunla yer altı sularının da kontörlü su sayaçlarıyla kelepçeleneceği anlaşılmaktadır. Maddenin 11. Bendinde sermaye STK’larına ise bu süreçlerin izleyicisi olma rolü verilmiştir.

Taşkın sularla ilgili Madde 19-(6) da “Dere yatakları üzerine her ne sebeple olursa olsun, yapılacak köprü ve menfez gibi sanat yapıları ile dere yatakları üzerinde veya sınırlarından geçirilecek enerji nakil hattı, yol, petrol ve doğalgaz boru hattı, telefon, içme suyu ve kanalizasyon hatları ve benzeri çeşitli kuruluşlarca değişik maksatlı yapılar için proje aşamasında Bakanlıktan uygun görüşü alınarak inşası sağlanacaktır.” İfadesi yer almaktadır. Bu bağlamda dere yatakları üzerine yapılacak yalnızca HES’ler değil her türlü inşaata vize verildiği ve bu vizenin “Bakanlık görüşü(izin bile değil)gibi son derece zayıf, işlevsiz ve göstermelik bir yaptırıma bağlandığı görülmektedir Böylece Su Meclisi’nin HES karşıtlığının da ne denli yapmacık ve gerçek dışı olduğu anlaşılıyor.

Benzer şekilde Madde 19- (7)de de “Akarsu yatağı içinde veya bitişik alanlarda yapılan her türlü madencilik, kum, çakıl ve stabilize malzeme ocağı işletme faaliyetleri Bakanlığın görüşüne uygun olarak yapılacaktır.” denmektedir. Bakanlıktan yalnızca bir “görüş” alma koşuluna bağlanarak dere yatakları içinde ve etrafında her türlü madenciliğe yeşil ışık yakılmaktadır. Bu madde de diğerleri gibi Kanun taslağında zevahiri kurtarmak için kullanılan “su doğanındır” vb. kelimelerin, çevre ve doğa mücadelesi verdiklerini iddia eden sermaye STK’larının inandırıcılıktan ne denli yoksun olduğunu açık bir biçimde ortaya koymaktadır.

Sulama sularıyla ilgili Madde 20- (1) de “Geliştirilecek sulama projelerinde öncelikle su tasarrufu sağlayan modern sulama sistem ve yöntemlerinin kullanılması esastır.” cümlesi dikkat çekmektedir. Sermaye STK’larının son yıllarda yerelliklerde yeni sulama teknolojilerinin kullanımı için yaptıkları projeler bu madde ile daha bir görünür hale gelmektedir… Yerel halkı sulama suyunun paralı hale getirilmesine alıştırmak için bir tür “ödüllendirme” yönteminin kullanıma sokulacağı anlaşılmaktadır. Bu projelere köylünün başlangıç katkısı ile uygulama başladıktan sonraki düzenli ödeme miktarlarının takip edilmesi ve su kullanımının piyasaya endekslenme sürecinin çok daha yakından izlenmesi su mücadeleleri açısından kaçınılmaz bir zorunluluk olarak ortada durmaktadır.

Madde 20- (2) deki tespit ve önerme ise şöyledir: “Gerek dünyada gerekse ülkemizde tüketilen suyun büyük bölümünün sulamada tüketildiği gözetilerek, basınçlı denetimli sulama sistemlerini ülke kapsamında zorunlu olarak uygulamak ve çok zorunlu koşullar dışında kanalet tipi açık sulama yöntemlerini engellemek Bakanlığın görevidir. Bakanlık bu görevini yerine getirirken, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının uygunluk görüşünü almak zorundadır.” Taslağın bu maddesinin, sulama sistemleri üreticilerinin kapitalist çıkarları düşünülerek tasarlandığı anlaşılmaktadır. Bu madde BASUSAD gibi basınçlı su sanayicileri derneği benzeri kapitalist yapıların Türkiye Su Meclisi içinde yer alıyor olmasını da anlaşılır kılmaktadır. Basınçlı sulama sistemlerini üreten kapitalist işletmelerin bu üretimlerini amme hizmeti biçiminde yapmayacakları, asıl amaçlarının kar etmek olduğu gayet açık ve herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Öyleyse Bakanlık aslında neyi zorla uygulatmış, neyi önlemiş ve neyi teşvik etmiş olacaktır? Bakanlık tarafından çıkarılacak kanun ve yönetmeliklerle çiftlikler basınçlı sulamaya geçmeye mecbur edilecek, sonuç olarak ta hem tarımsal sulamanın piyasalaşması sağlanmış hem de basınçlı su sistemlerinin üreticilerinin sermaye birikim hızı artmış olacaktır.

Hidroelektrik enerji suyu kullanım kural ve koşulları ile ilgili MADDE 26- (1) de “Ülke su potansiyelinden yararlanarak hidroelektrik enerji üretimi amacıyla tasarlanan her türlü su yapısının etüdü, planlanması, projesi ve gerçekleştirilmesi Bakanlıkça yapılır veya yaptırılır.” denmektedir. Aslında HES’ler bugün de ya doğrudan Bakanlık tarafından yapılmakta ya da özel sektöre verilen Bakanlık lisansları ile “yaptırılmaktadır”. Burada belki de pek çok aktivist ve mücadele açısından asıl şaşırtıcı olan, bu kanun taslağının kendisini HES karşıtı olarak tanıtan Türkiye Su Meclisi’nin asli bileşenlerinden biri olan TEMA’nın katkılarıyla hazırlanmış olmasıdır.

Taslağın “Özendirme” başlığı altındaki MADDE 27- (1) de “Su kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve amaca uygun kullanılmasına yönelik “korumacı ve denetimli tarımsal sulama yapan, suyu verimli kullanan tarla içi geliştirme ve arazi toplulaştırması yöntemlerini uygulayan ve suyu az tüketen ve kurağa dayanıklı bitki deseni tekniklerini gerçekleştiren üretici ve kullanıcılara, 5488 sayılı Tarım Kanunuyla düzenlenmiş olan tarımsal desteklemelerde öncelik tanınır.” denmektedir. Bu tarz teşvikler, Dünya Su Konseyi, Dünya Bankası ve Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Teşkilatı tarafından suyun metalaşma sürecini hızlandırma amacıyla geliştirilmiş ödüllendirme mekanizmaları arasında sayılmaktadır. TOBB ve TEMA’nın taslağı hazırlarken hangi kaynaklardan feyz aldığı açıkça görülmektedir. Metalaşma sürecini kimler tepkisiz olarak kabul ederse, bu kesimler tarımsal desteklemelerle ödüllendirilecektir.

Aynı maddenin takip eden bendinde ise (2) “Su ekonomisini gözeten ve başta basınçlı sistemler olmak üzere denetimli sulama yatırımı yapan tarım üreticilerine, 5488 sayılı Tarım Kanununun on sekizinci maddesinde sayılan ilkeler gözetilerek, teşvik edici özel destekleme uygulamaları yapılır.” denerek, yeni teknolojileri kullanan çiftçilerin de teşvik kapsamına alınacağı belirtilmektedir. Sayılan bu ödüllendirmelerin, yerelliklerdeki muhalefeti nasıl etkileyeceğini öngörmek zor değildir.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME:

Türkiye’deki bütün yasalar her zaman uygulamanın ardından gelmekte, genelde fiili uygulama başladıktan sonra yasaların çıkarılmaktadır. TOBB ve TEMA tarafından hazırlanan su kanunu tasarısı yer altı ve yer üstü suları ile havzaların ticarileşmesini hızlandıracak olması ve bu amaçla dağıtılan HES lisansları, maden arama ruhsatları, yer altı suyu şişeleme izinleri gibi uygulamaların yasa ile desteklenmesi ve muhalefet yapma araçlarını zayıflatması bakımından son derece önemlidir.

Ayrıca, alıntıladığımız maddeler ve bu maddelere getirdiğimiz açıklamalar bu kanun taslağının yasalaşması halinde su kaynaklarının talan edilme sürecinin çok büyük bir hız kazanacağını göstermektedir. Kanun taslağının ortaya koyduğu bir diğer gerçeklik ise TEMA, Doğa Derneği, WWF vb. sermaye STK’larının bu süreçte nasıl bir rol üstlendiklerini açıkça ve bütün boyutlarıyla gösteriyor olmasıdır. Tabiatı ve Biyoçeşitliliği Koruma Yasası’nın su hakkı mücadelelerinin önüne adeta bir “Truva atı” gibi konduğu, muhalif hareketler bütün enerjilerini bu yasaya karşı çıkma yolunda harcarken onu çok daha aşan bir yıkım yasasının su ve su havzalarının ticarileştirilmesi üzerinden hazırlandığı anlaşılmaktadır. Kanun taslağını hazırlayanın TEMA gibi toplumda STK kimliği ile tanınan, muhalif dili kullanmada son derece usta, doğayı koruma konusundaki iddialarına ülke çapında meşruiyet sağlamış bir kurumun olmasının ise kanunun yasalaşma sürecindeki olası karşı çıkışları zayıflatacağını bugünden öngörmek hiç zor değildir.

SUPOLİTİK ÇALIŞMA GRUBU

26 Nisan 2011

%d blogcu bunu beğendi: